Саммит туралы
Өңірлік Экологиялық Саммит – 2026 Қазақстан Республикасы Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен іске қосылды және БҰҰ-мен әріптестік аясында климаттың өзгеруіне қарсы ортақ шешімдер әзірлеу үшін Орталық Азия елдерін біріктіруге бағытталған. Бұл жай ғана кездесу емес — 2024 жылы басталған және 2026 жылғы жоғары деңгейдегі Саммитпен аяқталатын екіжылдық дайындық процесі. Дәл осы Саммитте келісілген экологиялық бастамалар мен өңірлік өзара іс-қимыл тетіктері ұсынылады.
Саммит бастамасы халықаралық серіктестер тарапынан кең қолдауға ие болды. Олардың қатарында БҰҰ, үш Рио-конвенциясының хатшылықтары — БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы (UNFCCC), Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция (CBD) және Шөлейттенуге қарсы күрес туралы конвенция (UNCCD), сондай-ақ БҰҰ ЕЭК, БҰҰДБ (UNDP), БҰҰ-Хабитат, ЮНЕП (UNEP), ЮНИСЕФ (UNICEF), ЮНФПА (UNFPA), ФАО (FAO), ЮНЕСКО (UNESCO), ЮНИДО (UNIDO), Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (WMO), Халықаралық еңбек ұйымы (ILO), ЭЫДҰ (OECD), Халықаралық энергетика агенттігі (IEA), IRENA, Азия даму банкі (ADB), Дүниежүзілік банк (World Bank), IWMI, SWITCH-Asia және басқа да ұйымдар бар. Атап айтқанда, Біріккен Ұлттар Ұйымы бастаманы БҰҰ Бас Ассамблеясының 2023 жылғы 19 желтоқсандағы 78/147 қарары — «Экологиялық сын-қатерлер жағдайындағы Орталық Азия: орнықты даму мен өркендеу жолындағы өңірлік ынтымақтастықты нығайту» арқылы қолдады.
Бастамаға қолдау мемлекет басшылары деңгейіндегі бірқатар маңызды саяси құжаттарда да бекітілді:
- Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінің Қарабах декларациясы (2024 жылғы 6 шілде, Әзербайжан);
- Орталық Азия мемлекеттері басшыларының Алтыншы консультативтік кездесуінің Бірлескен мәлімдемесі (2024 жылғы 9 тамыз, Қазақстан);
- Түркі мемлекеттері ұйымының Он бірінші саммитінің Бішкек декларациясы (2024 жылғы 6 қараша, Қырғыз Республикасы).
2025 жылы бастама Астана халықаралық форумы, БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің қатысуымен Орталық Азия мен Ауғанстан үшін Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ Өңірлік орталығының ашылу рәсімі, сондай-ақ БҰҰ-ның теңізге шығатын жолы жоқ дамушы елдер жөніндегі Үшінші конференциясы (Түрікменстан) барысында одан әрі мойындалып, кеңінен қолдау тапты.
Бастама «Бір Тамыр» сөз тіркесінде көрініс тапқан. «Тамыр» сөзі өңірдің барлық дерлік тілдерінде бар және терең мағынаны білдіреді. Тамырлар - ортақ тарих пен табиғатпен байланыс сияқты, ол - қан тамырлары - өңірдің жүрек қағысы мен қозғалысының нысаны, тамырлардың тоғысуы, рухтың және мәдениеттің ортақ желісі. Бұл — Орталық Азияны саяси шекаралармен емес, ортақ мән-мағынамен, жадымен және болашақпен біріктіретін байланыс, тұрақтылық және ортақ мұраның метафорасы.
Орталық Азия елдерінің бейнесі Саммиттің эмблемасында (логотипінде) визуалды көрініс тапқан: пішіндері, түстері мен сипаты әртүрлі, бірақ бір-біріне жақын тұрған, алуантүрлілік бірліктің символы ретінде. Штрих-кодтың пішіні де диалог пен іс-қимыл үшін ортақ кеңістікті білдіреді, заманауи тәсілдерді, инновациялар мен шешімдердің технологиялық сипатын бейнелейді.