1. Неліктен туристік алым алуды көздейтін норма енгізілді және ол туризм саласының өкілдерімен талқыланды ма?

Салық кодексінің 190 - бабының 3-тармағына сәйкес салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді. Осылайша, кірісті тану қажеттілігін бағалау №15 "кіріс" (IFRS 15) Халықаралық қаржылық есептілік стандартының ережелері негізінде жүргізілуі керек. Бұл ретте шетелдік азаматтардан туристік алым алу операциясы жоғарыда көрсетілген Стандартта белгіленген табысты тану өлшемдеріне сай келмейді деп санаймыз. Туристік алымды алған кезде тұру қызметтерін көрсететін тұлға тиісті жергілікті бюджетке ақша аударған кезде есептен шығарылатын туристік алымды төлеу бойынша бюджет алдындағы кредиторлық берешекті бір мезгілде көрсете отырып, ақшалай қаражаттың түсуін көрсету қажет.

Салық кодексінің 369-бабының 1-тармағына сәйкес тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша қосылған құн салығын төлеуші жасайтын айналым ҚҚС бойынша салық салынатын айналым болып табылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 5 қарашадағы № 787 қаулысымен бекітілген шетелдіктер үшін туристік жарнаны төлеу қағидаларының 3-тармағына сәйкес шетелдіктер үшін төленуге жататын алынатын туристік жарнаның сомасы тұру құнына енгізілмейді. Осылайша, ережелер туристік алым тұру қызметі құнының бөлігі болып табылмайтындығын тікелей анықтайды. Тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сату болмағандықтан, тиісінше ҚҚС бойынша салық салынатын айналым пайда болмайды. Сонымен қатар, Бюджет Кодексінің 11-бабының 5-тармағына сәйкес шетелдіктер үшін туристік жарна бюджетке салықтық түсім болып табылады. Қаржы министрлігі шетелдіктерден Республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, сондай-ақ аудандық (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттеріне туристік жарналардан салықтық емес төлемдер түсімдері үшін 2022 жылғы 21 желтоқсаннан бастап қолданысқа енгізілген бюджеттік сыныптаманың жеке кодын (206120 "шетелдіктерге арналған туристік жарналар") әзірлегенін атап өтеміз.

Салық кодексінің 166 - бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында ақшалай есеп айырысулар бақылау-касса машиналарын міндетті түрде қолдана отырып жүргізіледі. Бұл ретте Салық кодексінің 165-бабының: 1) тармақшасымен тауарды сатып алу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету үшін қолма-қол ақша және (немесе) Төлем карточкаларын және (немесе) мобильді төлемдерді пайдалана отырып есеп айырысу арқылы жүзеге асырылатын есеп айырысулар сияқты ақшалай есеп айырысулар ұғымы беріледі. Осылайша, туристік алымды қабылдау тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатумен байланысты болмағандықтан, бақылау-кассалық машиналарды қолдану бойынша міндеттеме салық заңнамасында белгіленбеген. Сонымен қатар, бақылау-касса машинасын ерікті түрде қолдану да шектелмейді.Бұл ретте Салық кодексінің 165-бабының: 1) тармақшасымен тауарды сатып алу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету үшін қолма-қол ақша және (немесе) Төлем карточкаларын және (немесе) мобильді төлемдерді пайдалана отырып есеп айырысу арқылы жүзеге асырылатын есеп айырысулар сияқты ақшалай есеп айырысулар ұғымы беріледі. Осылайша, туристік алымды қабылдау тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатумен байланысты болмағандықтан, бақылау-кассалық машиналарды қолдану бойынша міндеттеме салық заңнамасында белгіленбеген. Сонымен қатар, бақылау-касса машинасын ерікті түрде қолдану да шектелмейді.1) тармақшасымен тауарды сатып алу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету үшін қолма-қол ақша және (немесе) Төлем карточкаларын және (немесе) мобильді төлемдерді пайдалана отырып есеп айырысу арқылы жүзеге асырылатын есеп айырысулар сияқты ақшалай есеп айырысулар ұғымы беріледі. Осылайша, туристік алымды қабылдау тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатумен байланысты болмағандықтан, бақылау-кассалық машиналарды қолдану бойынша міндеттеме салық заңнамасында белгіленбеген. Сонымен қатар, бақылау-касса машинасын ерікті түрде қолдану да шектелмейді. "Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" ҚР Заңының 6-бабының 3-тармағына сәйкес операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар нығайта отырып және бухгалтерлік жазбаларда барлық операциялар мен оқиғалардың көрінісін көрсете отырып, бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі. Осылайша, туристік алымды қабылдау фактісі бастапқы құжатты ресімдеу арқылы бухгалтерлік есепте көрсетілуі керек. Кіріс кассалық ордерінің нысаны "бастапқы құжаттардың нысандарын бекіту туралы"Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығымен бекітілген. Сонымен қатар, туристік жарнаны төлеу фактісін растайтын құжат оператордың (туристерді орналастыру орындарын ұсынатын тұлғаның) еркін нысанда әзірленген, мөрмен (бар болса) куәландырылған құжаты болуы мүмкін.

Егер болу құнына "барлығы енгізілген" жүйесі бойынша барлық қызметтер енгізілген жағдайда, бұл жағдайда туристік жарна осы болу құнынан есептеледі. Бұл ретте операторлар "барлығы енгізілген" жүйесінің құнын болу құнына және өзге де қызметтердің құнына бөлуге құқылы. Бұл жағдайда туристік жарна болу құнынан ғана алынады.

Туристік жарна әр шетелдіктен алынады. Туристік жарна ставкалары болу құнының пайыздық қатынасында алынады. Бұл ретте, бірге тұратын балалардан қосымша орын берілмей туристік жарна төленбейді.

Ережелер туристік төлемді төлейтін адамды реттемейді. Осыған байланысты шетелдіктер үшін туристік төлемді шетелдік туристтің өзі де, турды ұйымдастырушы, шақырушы тарап, жұмыс беруші және т.б.

«Туризм қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес турист – уақытша тұратын елге 24 сағаттан 1 жылға дейінгі мерзімге баратын және демалу, танымдық, сауықтыру, білім алу мақсатында онда кемінде 1 рет түнейтін жеке тұлға болып саналады және кәсіптік, іскерлік, спорттық, діни және басқа да мақсаттарсыз ақылы қызмет болып табылады. Мысалы, Қазақстанда тұрақты тұратын және жұмыс істейтін шетелдіктер (еңбек шарты, жұмыс визасы) туристік алым төлемейді, өйткені олардың болуы ақылы қызметпен байланысты. Бұл ретте шетелдіктер туристік алымды төлеуден босатылу үшін еңбек шартының немесе жұмыс визасының көшірмесін ұсынуы қажет немесе бөлмені брондау кезінде жұмыс беруші туристік орналастыру орындарына қызметкерлердің тізімін ұсынады және мөрмен куәландырылған қонақ үйде тұратын болады.

Бүгінгі күні қолданыстағы заңнамамен туристік алымды төлеуде жеңілдіктер мен шектеулер жоқ. Бұл ретте бұл мәселе зерттеліп, 2023 жылы туристік алымды төлеу тәжірибесін қолдану нәтижелері бойынша қарастырылатын болады.