Экспорт мәселелерін түсіндіру үшін қайда жүгінуге болады?

Сұрақ: ұлттық және мемлекетаралық стандарттардың іс-қимылы туралы өзекті ақпаратпен Мен қайдан таныса аламын? Жауап: ұлттық және ХБ іс-қимылы туралы өзекті ақпаратпен;мемлекеттік стандарттармен нормативтік техникалық құжаттардың бірыңғай мемлекеттік қорының ресми сайтында танысуға болады (<url> www.egfntd.kz)

1. "Қазақстандықтардың әл - ауқатын арттыруға бағытталған орнықты экономикалық өсу" ұлттық жобасы (ҚР 2021 жылғы 12 қазандағы №730 ПП) шеңберінде Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігінің алдына шикізаттық емес экспортты 2 есе - $ 41 млрд дейін ұлғайту міндеті қойылды. Қойылған міндетті шешу үшін ҚР Сауда және интеграция министрлігі "сыртқы сауданың жалпы көлеміндегі шикізаттық емес экспорттың үлесі"көрсеткіші бойынша бірқатар кешенді шаралар қабылдайтын болады. Мәселен, олардың бірі - экспорттаушыларды қолдаудың қаржылық шаралары шеңберінде өнімді сыртқы нарықтарға жылжытуға және тасымалдауға жұмсалған шығындарды өтеу көзделеді. Екінші критерий экспорттаушыларды қолдаудың қаржылық емес шаралары болады, оған сауда-экономикалық миссиялар жүргізу, ұлттық стендтер ұйымдастыру, экспорттаушылар үшін оқыту жүргізу, кәсіпкерлер үшін экспорт бойынша талдау жүргізу кіреді. ________ 2. Сондай-ақ, 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жоба (2021 жылғы 12 қазандағы №728 ҚР өп) шеңберінде биржалық сауда бағыты бойынша государственный орган сұйытылған мұнай газының, бензиннің, дизель отынының, реактивті қозғалтқыштар мен битумға арналған отынның, сондай-ақ көмірдің тауарлық биржалары арқылы өткізу үлесін арттыру бойынша бірден бірнеше міндеттерді жүзеге асырады. Бұл көрсеткіштерге қол жеткізу биржалық сауданы жетілдіруге және дамытуға бағытталған "кейбір заңнамалық актілерге биржалық сауданы дамыту және жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасында көзделген Заң жобасына сәйкес тауар биржалары негізгі үш бағыт бойынша дамитын болады: -Тауар биржалары қызметінің талаптарын ұлғайту және ашықтығын арттыру (жарғылық капиталды ұлғайту, тауар биржаларының екі деңгейлі жүйесін енгізу, тауар биржалары мен биржалық саудаға қатысушылардың қаржылық тұрақтылығына қойылатын талаптарды белгілеу, биржалық сауданың бірыңғай қағидаларын бекіту). -Биржалық сауданы дамыту үшін бәсекелес орта мен жағдайлар жасау (брокерлер мен дилерлерді бірыңғай аккредиттеуді белгілеу, олардың бірнеше тауар биржаларына қатысуына тыйым салуды бір мезгілде алып тастау, клиенттердің биржалық сауда-саттыққа делдалдарсыз бір жолғы келушілер ретінде қатысуына қол жеткізуі, тауарлар мен Сауда-саттықты секциялар бойынша бөлу). -Биржалық сауда көлемін ұлғайту (секция түріне және жасалған мәмілелер көлеміне қарай сараланған мөлшерлемелер белгілеу, биржада мәмілелердің өздерін жасасуды да, шарттардың орындалуын да сақтандыру құралын енгізу). Әзірленген заң жобасы 2025 жылға қарай биржалық сауда көлемінің 5,6 трлн-ға дейін өсуін болжайды. теңге жылына (2020 жылы-1,4 трлн. жалпы көтерме сауда көлеміндегі биржалық сауда үлесін 14% – ға дейін ұлғайту (2020 жылы-3%). Заңнамаға көрсетілген толықтыруларды енгізу биржалық сауданың қолжетімділігін жақсартуға және көлемін ұлғайтуға, жаңа, оның ішінде шетелдік әріптестерді тартуға, бәсекелес ортаны құруға, табиғи бағаларды белгілеуге, биржалық мәмілелердің ашықтығын қамтамасыз етуге көмектеседі. Осының бәрі бірге орнықты және бәсекеге қабілетті отандық биржалық саланы қалыптастырады. ___________ 3. Бұдан басқа, "Қазақстандықтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған орнықты экономикалық өсу" ұлттық жобасы шеңберінде (12.10.21 ж.ҚР 730 ПП) Қазақстанда сынақ зертханаларының жалпы санының 30% - ын жаңғырту көзделген. Көрсеткішке қол жеткізу үшін бірқатар кешенді шаралар қабылданатын болады. Осылайша, 2021 жылы 2 бағыттан тұратын зертханалық базаны жаңғырту үшін жағдай жасау жөніндегі кешенді жоспар әзірленді (зертханалық базадағы нүктелі "олқылықтарды" әдіснамалық анықтау және зертханалық базаны жарақтандыру тетіктері). Зертханалық базаны жаңғырту нарықты импорттық өнімді қоса алғанда, сапасыз және қауіпсіз емес өнімдерден қорғауға, сондай-ақ өндірілетін өнімнің ҚР-ға сенімді экспортына ықпал ететін болады, өйткені халықаралық талаптарға сәйкес келетін толыққанды сынақтар басқа елдердің тиісті танылуын қамтамасыз етеді. _________ 4. "Қазақстандықтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған орнықты экономикалық өсу" ұлттық жобасы шеңберінде (12.10.21 ж.ҚР 730 ПП) Қазақстанда сынақ зертханаларының жалпы санының 30% - ын жаңғырту көзделген. Көрсеткішке қол жеткізу үшін бірқатар кешенді шаралар қабылданатын болады. Ол үшін сәйкестікті бағалау жөніндегі Халықаралық ұйымдарға қатысу арқылы Қазақстанның сәйкестікті бағалаудың ұлттық жүйесінің интеграциясын тереңдету және кеңейту жөніндегі жұмыс жоспарланған. Саудадағы техникалық кедергілерді азайту жөніндегі стратегиялық міндетті іске асыру, сондай-ақ отандық өнімнің кедергісіз экспорты үшін жағдайлар жасау үшін ҚР аккредиттеу жөніндегі органы халықаралық ұйымдардың техникалық комитеттерінің жұмысына белсенді қатысатын, аккредиттеу жөніндегі халықаралық және өңірлік ұйымдардағы толық құқылы мүше мәртебесін қолдайтын және растайтын болады. Сондай-ақ менеджмент жүйесін жақсартуға ықпал ету, әдістемелерді игеру бойынша бағалаушылардың біліктілігін арттыру және аккредиттеу саласында шетелдік сарапшылардың бағалау жүргізу практикасын қолдану. Бұдан әрі әлемдік жетекші практикаға сәйкес аккредиттеудің жаңа схемалары (бағыттары), оның ішінде ғылымның, бизнес пен технологиялардың жаңа бағыттарын дамытуды қамтамасыз ететін зертханалары жоқ экономика секторларында енгізілетін болады. ____________ 5. Бұдан бұрын хабарланғандай, бейінді министрлік кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жоба (2021 жылғы 12 қазандағы №728 ҚР ПП) шеңберінде сауданың заманауи форматтарын, оның ішінде өндірушіден тұтынушыға дейінгі толық циклді инфрақұрылымды қалыптастыру міндетін іске асырады. Бұл бағыттағы жұмыс басталып та кетті. Біріншісі, стационарлық емес сауда объектілері жаңғыртылатын болады.Бұл шаралар өркениетті сауда деңгейін арттыруға, салықтық әкімшілендіруді жақсартуға және көлеңкелі сауданы қысқартуға мүмкіндік береді. Екіншіден, тиімді жұмыс істейтін сауда-логистикалық және тарату жүйесін құру, атап айтқанда 24 кто-дан тұратын ұлттық тауар өткізу жүйесін құру көзделеді.Жалпы, ҒТК құру өндіріс сатысында да, оны бөлу және өткізу сатыларында да өзара байланысты проблемаларды кешенді шешуге мүмкіндік береді. Үшіншіден, трансшекаралық хабтарды дамытудың бірыңғай стратегиясы қабылданады және трансшекаралық сауданың 5 орталығы құрылады/жаңғыртылады.Бүгінде Өзбекстанмен шекарада "Орталық Азия" ХТО құру басталды. Ресей, Қытай, Қырғызстан және Иранмен сыртқы шекараларда осындай орталықтар құру және жаңғырту жоспарда бар.

Бұл бастаманың басты мақсаты - азық-түлік тауарлары нарығына ашықтық беру, оның барлық қатысушылары: сатып алушылар, сатушылар, сауда ұйымдары үшін тең жағдайлар мен салауатты бәсекелестік орта құру. Әділ бағалар мен қауіпсіз сапалы өнім - сатушының табысқа жетуінің кепілі және әрбір сатып алушының құқығы. Монополияларды реттеуге, тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыруға, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаларды тұрақтандыруға өз үлесін қосатын мемлекеттік органдар нарықтың маңызды қатысушылары болып табылады. Табысқа жету үшін бір ғана құрал жеткіліксіз, осыған байланысты ҚР Сауда және интеграция министрлігі бірқатар бастамаларды іске қосады және мынадай eprice.gov.kz, derekhub.kz. DosMart бағалары сияқты түрлі бағыттар мен жобалар бойынша ынтымақтастық жасайды. Мысалы, базада derekhub.kz ТҚҚК және ТРМК жаяу қызметкерлері бүкіл Қазақстан бойынша ӘМАТ бағалары туралы ақпаратты тұрақты түрде жинауда. Өз кезегінде, analytics.qdata.kz бұл барлық жиналған деректердің негізгі агрегаторы және бүкіл ел деңгейінде талдамалық көрініс жасайды. "DosMart бағасы" - бұл Dosmart.kz кэшбэк қызметінің бөлігі, бұл тұтынушылар үшін орта және ірі супермаркеттерде азық-түлік тауарларының ең қолайлы бағаларын салыстыру және іздеу құралы болып табылады. Бағаларды салыстыруға болатын американдық Amazon платформасынан айырмашылығы, "DosMart бағалары" бөлшек сауда нүктелерінен тауарлық ақпаратты жинақтайды. "DosMart бағалары" - "Pricescanner" жобасының жақсартылған және нарықтық нұсқасы - нарық қатысушыларының шындығы мен қажеттіліктеріне қарай дамыған "Бағаларды халық бақылауы" жобасы. Бұл құралды сатушылар мен өндірушілер нарықты талдау, сауалнамалар арқылы тұтынушылардың қалауын зерттеу, статистикалық мәліметтер негізінде бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін белсенді қолданады. Бүгінгі таңда кэшбэк-сервисті 150 мыңнан астам қанағаттанған тұтынушылар, жүздеген кәсіпкерлер және азық-түлік тауарларын ірі өндірушілер пайдаланады. Табыстарға қарамастан, команда сервистің пайдаланушылық тәжірибесін жақсарту бойынша үнемі белсенді жұмыс жүргізуде және жақын арада "DosMart бағалары"платформасының жаңа интерфейсі іске қосылады.

ҚР Сауда және интеграция министрлігі ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігімен және ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен бірлесіп Бағаны тұрақтандыру бойынша жол картасын әзірледі. Жол картасы мынадай іс-шараларды қамтиды: тексерулер мен комплаенс, сауда шаралары, өндірісті ұлғайту және кәсіпорындарды қолдау, сондай-ақ заңнамалық өзгерістер. Бірінші бағыт "Тексерулер және комплаенс". Бүгінгі таңда азық-түлік бағасының айтарлықтай өсуі байқалады. Бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу мақсатында монополияға қарсы орган мен әкімдіктер тарапынан бақылауды күшейту қажеттілігі туындады, деп хабарлайды ведомствоның баспасөз қызметі. ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің құзыретіне басым бизнес субъектілерінің бағалық сөз байласу фактілерін анықтау және олар анықталған жағдайда мұндай бұзушылықтың жолын кесу кіреді. Өз кезегінде, әкімдіктерге ӘМАТ-қа шекті бағалардың сақталуын бақылау құзыреті берілген. Жол картасында әкімдіктерге, фискалдық және монополияға қарсы органдарға барлық қажетті бақылау іс-шараларын жүргізуге мүмкіндік беретін шағын бизнеске қатысты тексерулерді тағайындау алгоритмін қабылдау көзделген. Екінші бағыт "Сауда шаралары". Бағаларды тежеудің пәрменді тетіктерінің бірі өңірлерде шекті бағаларды белгілеу болып табылады. Мәселен, күнбағыс майы мен жұмыртқа бойынша барлық өңірлерде шекті бағалар асып түсті. Әкімдіктер шекті бағаны белгілеуі тиіс. Сауда және интеграция министрлігі, өз кезегінде, осы тауарларға шекті бағаларды белгілеуді ұсынады. Екінші әрекет ететін тетік – «айналым схемасы», яғни сауда желілеріне жеңілдікті қарыздар беру. Айналым схемасы шеңберінде тауарлар сауда желілерінің сөрелерінен нарықтық бағадан орташа алғанда 15-20% - ға төмен бағамен сатылады. Сауда және интеграция министрлігі айналым схемасын қаржыландыруды ағымдағы 21,9 млрд. теңгеден 50 млрд. теңгеге дейін кеңейтуді ұсынады. Сондай-ақ, Сауда және интеграция министрлігі тауарлардың, атап айтқанда, бұқашықтар мен қошқарлардың экспортына квоталар белгілеуді ұсынады. Себебі Өзбекстанға тірі ІҚМ мен ұсақ мал экспортының жоғары болуына байланысты сиыр еті бағасының өсу қаупі бар. Өндірісті ұлғайту және кәсіпорындарды қолдау жөніндегі үшінші шара. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қолдауы субсидиялауды білдіреді. Субсидиялауды ұлғайту, субсидиялау критерийлерін қайта қарау, сондай-ақ теміржол тасымалы шығындарының бір бөлігін өтеу өтемақысы, сауда объектілерінде оларды одан әрі сату үшін азық-түлік корпорацияларының резервінен әлеуметтік маңызы бар тауарларды бөлу, сондай-ақ электр энергиясына тарифтерді белгілеу көзделеді, өйткені бүгінде ӘМАТ өндірушілердің негізгі шығындарының бірі коммуналдық қызметтер болып табылады. Бұдан басқа, ҚР Сауда және интеграция министрлігі тұрақтандыру қорларын импортқа тәуелді тауарларды сатып алуға қайта бағдарлауды ұсынады, себебі сыртқы бағалар ішкі бағаларға ауысады және бағаның жоғары өсуін береді. Бұл қант пен қарақұмықтан байқалады. Әлемдік бағаның өсуіне байланысты ішкі нарықтағы осы тауарлардың құны өсті. Төртінші бағыт заңнамалық өзгерістерді қамтиды. Мәселен, тұрақтандыру қорларын қалыптастыру және әлеуметтік маңызы бар тауарларды өндірушілермен және жеткізушілермен ӘКК-нің форвардтық шарттарын жасасу кезінде мемлекеттік сатып алуды өткізудің ұзақ рәсіміне байланысты мәселе өзекті болып қалуда, бұл Жол картасында көрініс тапты. ҚР Сауда және интеграция министрлігінің пікірінше, өндіріс көлемін, экспортты/импортты, егіс алқаптарын болжамай-ақ, Сауда және интеграция министрлігі азық-түлік тауарларының құнын болжай алмайды. Болжау институтын енгізу бағаның өсуіне жол бермеу бойынша тиісті шараларды алдын ала қабылдауға, тауарларды артық болуы бар өңірлерден тапшылыққа қайта бағыттауға, сол арқылы бағаларды ұстап тұруға мүмкіндік береді. Естеріңізге сала кетейік, ҚР СИМ, ҚР АШМ және ҚР БҚДА-мен бірлесіп бағаны тұрақтандыру бойынша Жол картасын әзірледі, бұл туралы 2021 жылғы 11 наурыздағы Үкімет отырысында Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов мәлім етті. Осыған байланысты, Сауда министрлігі мен бірқатар ОМО барлық салдарды әкімшілік тұтқалармен теңестіруге мәжбүр. Ол үшін мемлекет тарапынан бақылауды жүзеге асыру қажет.