Мемлекет меншігіндегі жер заңсыз иеленген жағдайда қандай шара қолданылады?

«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодекстің 136-бабына сәйкес мемлекеттік жер учаскелерін заңсыз иемдену немесе айырбастау не жерге мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жанама түрде бұзатын басқа да мәмілелер жасау, сондай-ақ уақытша иеленіп отырған мемлекеттік жерлерді уақтылы қайтармау – жеке тұлғаларға – жетпіс бес, лауазымды адамдарға, шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – бір жүз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – бір жүз елу, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне жеті жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

ҚР Жер кодексінің 167-бабына сәйкес, жер құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен қаралады. Жеке меншіктегі жер учаскелерімен байланысты даулар (жанжалдар) тараптардың келісімі бойынша сот органында не медиация тәртібімен қаралуы мүмкін.

Егер облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ әкімінің жер учаскесін беру туралы шешімінде өзгеше көзделмесе, жер учаскесін оған құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарынсыз пайдалану мемлекеттік меншіктегі жер учаскесін өз бетінше иеленіп алу болып табылады.

Азаматтар берген, өздеріне тиесілі жер учаскелеріне құқықтарын, оның ішінде құқығы шартты жер үлестері салым ретінде шаруашылық серіктестіктерінің жарғылық капиталына немесе жарна ретінде өндірістік кооперативтер, құрамынан шыққан кезде қатысушылардың (мүшелердің) ұйымдастыру үшін шаруа немесе фермер қожалығын немесе ауыл шаруашылығы өндірісін құқығы бар қатысушылардың жалпы жиналысының шешімі бойынша (мүшелер) арналған нақтылы бөліп шығару (бөлісу) заттай үлесін немесе пайын, жер учаскесін қоса алғанда, не құнын төлеуге үлесті немесе пайды. Жағдайда жаңа шаруашылық тиісті өтінішті қоса бере отырып, тиісті жалпы жиналысының хаттамасы қатысушылардың бөліп заттай үлесін немесе пайын, келісілген материалдарды бөлінетін жер учаскесінің орналасқан жері, сондай-ақ қысқаша бағдарламасы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу жергілікті атқарушы органына жіберіледі орналасқан жері бойынша жер учаскесінің құқығын ресімдеу үшін беріледі.

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік меншіктегі, конкурстарды (конкурстарды, аукциондарды) өткізуді талап етпейтін жер учаскелеріне құқықтарды сатып алу» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларының 4-тармағына сәйкес «Мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтарды сатып алу» мемлекеттік көрсетілетін қызметтер регламенттерін бекіту туралы «Жер қатынастары саласында мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларын бекіту туралы» 2020 жылғы 1 қазандағы № 301 (бұдан әрі – Қағидалар) мемлекеттік қызметті алу үшін жеке және заңды тұлғалар мыналарды жібереді: портал арқылы көрсетілетін қызметті берушіге: Бірінші кезең: 1) көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ куәландырылған электрондық құжат нысанындағы осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жер учаскесіне құқықты сатып алу туралы өтініш; 2) сұратылып отырған жер учаскесінің схемасы (жоспары); Екінші кезең: бекітілген жерге орналастыру жобасы.

Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес, коммерциялық жер учаскелері конкурс немесе аукцион арқылы беріледі. Сондай конкурс пен аукциондарға қатысып дүкен салу үшін жер телімін алуға мүмкіндігіңіз бар. Бұндай аукциондар Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 48-бабы негізінде жер учаскесінің орналасқан аумағына қарай жергілікті атқарушы және жергілікті уәкілетті органдардың ұйымдастырылуымен жүзеге асырылады және осы баптың 6-1 тармағына сәйкес жер учаскесін пайдалану құқығын беруден бас тартқан жағдайда сауда-саттықты (аукционды) күнтізбелік тоқсан күннен кешіктірмей өткізуге тиіс.

Қазақстан Республикасының әкімшілік бұзушылық кодексінің 136 бабына сәйкес: жерге мемлекеттiк меншiк құқығын бұзу туралы: Мемлекеттiк жер учаскелерiн заңсыз иеленіп алу немесе айырбастау не жерге мемлекеттiк меншiк құқығын тiкелей немесе жанама нысанда бұзатын басқа да мәмiлелер жасау, сондай-ақ уақытша иеленген мемлекеттiк жердi уақтылы қайтармау – жеке тұлғаларға – жетпіс бес, лауазымды адамдарға, шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – бір жүз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – бір жүз елу, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне жеті жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

Қазақстан Республикасының Жер кодексінің 65 бабына сәйкес, жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардың жер учаскелерiн пайдалану жөнiндегi мiндеттерi: Жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер пайдаланушылар: 1) жердi оның нысаналы мақсатына немесе елді мекендердегі жерлерде функционалдық аймаққа сәйкес, уақытша жер пайдалану кезiнде – оның ішінде, жалдау шартына (уақытша өтеусiз жер пайдалану шартына) сәйкес пайдалануға; 2) санитариялық және экологиялық талаптарға сәйкес келетін өндіріс технологияларын қолдануға, өздерi жүзеге асыратын қызмет салдарынан адам денсаулығына зиян келтіруге, санитариялық-эпидемиологиялық және радиациялық жағдайдың нашарлауына, экологиялық залал келтіруге жол бермеу;