Ұлттық электр желісін мемлекеттік реттеудің ерекшеліктері

Орталықтандырылған сумен жабдықтау және кәріз (су бұру) қызметтеріне шарт жасау – міндетті. Бұл талап Қазақстан Республикасының азаматтық және салалық заңнамаларымен бекітілген. Неге шарт жасау міндетті? Орталықтандырылған су және кәріз қызметтері табиғи монополия саласына жатады. Сондықтан: Қызмет көрсетуші ұйым тұтынушымен шарт жасасуға міндетті Тұтынушы қызметті ресми шарт негізінде ғана пайдалана алады Қызмет көрсету заңды түрде тек шарт арқылы жүзеге асырылады. Қандай заңдармен реттеледі? Бұл мәселе келесі нормативтік актілермен реттеледі: Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі әзірлейтін су саласына қатысты нормативтік актілер «Табиғи монополиялар туралы» ҚР Заңы Азаматтық кодекс Коммуналдық қызметтер көрсету қағидалары Сумен жабдықтау және су бұру қызметтері табиғи монополия болып есептеледі, сондықтан тарифтері мемлекет тарапынан реттеледі. Шарт жасалады: Жеке тұлғамен (пәтер, жеке тұрғын үй иесі) Заңды тұлғамен (кәсіпорындар, ұйымдар) Көпқабатты үйлерде: Шарт ПИК/МИБ/басқарушы компания арқылы немесе Тікелей әр пәтер иесімен жасалуы мүмкін (өңірге байланысты) Егер шарт жасалмаса: Қызмет заңсыз пайдалану болып есептелуі мүмкін Айыппұл салынуы мүмкін Су беру тоқтатылуы мүмкін Қайта есептеу жүргізіледі Шартта міндетті түрде: Қызмет түрі (су беру, су бұру) Тариф Есеп айырысу тәртібі Тараптардың құқықтары мен міндеттері Жауапкершілік шаралары көрсетіледі. Орталықтандырылған сумен жабдықтау және кәріз қызметтеріне шарт жасау – міндетті. Бұл – заң талабы. Қызмет тек ресми шарт негізінде көрсетіледі. Тарифтер мемлекет тарапынан реттеледі. Мақсаты: Орталықтандырылған сумен жабдықтау және кәріз қызметтеріне шарт жасаудың міндетті екенін түсіндіру.

Уәкілетті орган тауарлық, сұйытылған мұнай газын және сұйытылған табиғи газды өндіру, тасымалдау (тасымалдау), сақтау, тиеп-жөнелту және өткізу мониторингін жүзеге асырады, ол мыналарды қамтиды: 1) тауарлық, сұйытылған мұнай газын және сұйытылған табиғи газды өндіру көлемдерінің мониторингі; 2) тауарлық, сұйытылған мұнай газын және сұйытылған табиғи газды тасымалдау (тасымалдау) және сақтау көлемдерінің мониторингі; 3) тауарлық, сұйытылған мұнай газын және сұйытылған табиғи газды өткізу, оның ішінде Қазақстан Республикасының аумағынан тысқары жерлерге әкету және Қазақстан Республикасының аумағына әкелу көлемдерінің мониторингі; 4) көтерме және бөлшек сауда мониторингі Мақсаты: Уәкілетті органның тауарлық, сұйытылған мұнай және сұйытылған табиғи газды өндіру, тасымалдау, сақтау және өткізу салаларындағы мониторинг жүргізу өкілеттігін түсіндіру.

Газды бөлшек саудада өткізу – бұл табиғи газды немесе сұйытылған газды (мысалы, пропан-бутан) соңғы тұтынушыларға аз көлемде, жеке пайдалану үшін сату қызметі. Яғни, газды ірі көтерме сатып алушыларға емес, халыққа, шағын кәсіпорындарға немесе ұйымдарға тікелей жеткізу. Төменде толық түсіндірме берілген: Бөлшек сауда дегеніміз не? Бөлшек сауда – тауарды соңғы тұтынушыға жеке тұтыну мақсатында сату. Газ саласында бұл – тұрғын үйлерге, пәтерлерге, шағын дүкендерге, дәмханаларға және басқа да шағын нысандарға газ жеткізу. Газдың қандай түрлері бөлшек саудада сатылады? 1) Табиғи газ Құбыр арқылы жеткізіледі Үйді жылытуға Тамақ пісіруге Ыстық су алуға қолданылады 2) Сұйытылған мұнай газы (СМГ) – пропан-бутан Газ баллондарында сатылады Автогаз құю станцияларында сатылады Газ сақтайтын шағын резервуарлар арқылы беріледі Газды бөлшек саудада өткізу қалай жүзеге асады? Газды бөлшек саудада өткізу келесі жолдармен іске асады: 1) Құбыр арқылы жеткізу Газ компаниясы тұтынушымен келісімшарт жасайды және ай сайын есептегіш (счетчик) бойынша төлем алынады. 2) Газ баллондарын сату Дүкендер немесе арнайы газ пункттері арқылы газ толтырылған баллондар сатылады. 3) Автогаз құю станциялары Көліктерге арналған сұйытылған газ бөлшек бағамен сатылады. Мақсаты: Газды бөлшек саудада өткізудің мәнін, түрлерін және жүзеге асырылу тәртібін түсіндіру.

Жеткізуші адамдардың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға немесе сумен жабдықтау және су бұру жүйелерінің қауіпсіз жұмысына қауіп төнген жағдайда, сумен жабдықтау және (немесе) су бұру қызметтерін алдын ала ескертусіз тоқтата алады. Мұндай жағдайларға, соның ішінде, мыналар жатады: сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріндегі апаттар; өрт сөндіру кезінде судың берілуін арттыру қажеттілігі; ауыз судың санитариялық талаптарға сәйкес келмеуі; желілерге өз бетінше қосылу; кәрізге тыйым салынған заттар мен қалдықтарды ағызу. Аталған жағдайларда қызметті тоқтату заңды болып табылады және қолданыстағы заңнама шеңберінде жүзеге асырылады. Мақсаты: Адамдардың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға немесе жүйелердің қауіпсіз жұмысына қауіп төнген жағдайда жеткізушінің қызметті алдын ала ескертусіз тоқтатуға құқылы екенін түсіндіру.

Орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне қосылу тек жеткізуші берген техникалық шарттар болған жағдайда және оның өкілінің қатысуымен жүзеге асырылады. Өз бетінше қосылу деп мыналар танылады: жеткізушінің рұқсатынсыз қосылу; немесе белгіленген тәртіпті бұза отырып қосылу. Мұндай заң бұзушылық мынадай салдарға әкеп соғады: сумен жабдықтау және кәріз жүйелерінен ажырату; қызметтер үшін есептік нормалар бойынша ақы есептеу; келтірілген залалды өтеу; әкімшілік жауапкершілік. Мақсаты: Орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне заңды түрде қосылу тәртібін түсіндіру.

Сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін пайдалану жөніндегі жауапкершілік пайдалану жауапкершілігін бөлу шекарасы бойынша айқындалады: жеткізушінің желілеріне қосылу нүктесіне дейін — жауапкершілік жеткізушіге жүктеледі; қосылу нүктесінен кейін, оның ішінде ғимараттың ішкі желілері — үй-жайдың меншік иесіне немесе кондоминиумды басқару органына (басқарушы компанияға ) жүктеледі. Су есептегіштер (есепке алу аспаптары ) су тұтынушының меншігі болып табылады. Ол олардың жарамды күйін, сақталуын және пломбалардың бүтіндігін қамтамасыз етуге міндетті. Мақсаты: Сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін пайдалану кезіндегі жауапкершілік шекарасын нақты түсіндіру.

Экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында уәкілетті орган тауарлық газды және сұйытылған мұнай газын көтерме және бөлшек саудада өткізуге арналған шекті бағаларды белгілеуге құқылы. Қажет болған жағдайда бұл бағалар өңірлер бөлінісінде қайта қаралып, түзетілуі мүмкін. Газ бағалары Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгілі бір бөлігінде мемлекеттік реттеуге жатады. Табиғи монополиялар саласына жататын қызметтер, атап айтқанда газды тасымалдау, тарату және сақтау қызметтері бойынша тарифтер Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті және оның аумақтық департаменттері арқылы мемлекеттік реттеледі. Ал газды түпкілікті тұтынушыларға сату бағалары қызмет түріне, тұтынушылар санатына және нарықтық жағдайларға байланысты қалыптасады және барлық жағдайларда Табиғи монополияларды реттеу комитетінің тікелей реттеу нысанасына жатпайды. Осылайша, газ саласында мемлекеттік реттеу негізінен табиғи монополия субъектілерінің тарифтеріне қолданылады. Мақсаты: газ саласындағы мемлекеттік реттеу негізінен табиғи монополиялар субъектілерінің шекті бағалары мен тарифтеріне қолданылады, ал түпкілікті тұтынушылар үшін бағалар барлық жағдайларда тікелей реттелуге жатпайтынын түсіндіру.

Жеке тұрғын үйде газдың шығуы (ағып кетуі) анықталса, бұл – адам өмірі мен мүлікке өте қауіпті жағдай. Газ жиналып қалса, жарылыс немесе улану қаупі жоғары болады. Сондықтан нақты әрі жылдам әрекет ету қажет. 1.Газ шыққанын қалай білуге болады? Табиғи газдың өзіне тән иісі болмайды, бірақ оған арнайы өткір иіс (шіріген жұмыртқаға ұқсас) қосылады. Белгілері: Үй ішінде газдың өткір иісі сезіледі Ысылдаған дыбыс (құбыр немесе шланг маңында) Жалынның түсі өзгеруі (көгілдір емес, сарғыш болуы) Бас айналу, жүрек айну, әлсіздік (улану белгілері) 2.Дереу атқарылатын әрекеттер Қауіпсіздік шаралары: Газ беруді тоқтатыңыз Плита, қазандық, су жылытқыш крандарын жабыңыз. Мүмкін болса, есептегіш алдындағы негізгі кранды жабыңыз. Үйді желдетіңіз Терезе мен есіктерді толық ашыңыз. Желдеткіш қоспаңыз (электр ұшқын беруі мүмкін). От көздерін қолданбаңыз Сіріңке, оттық жақпаңыз. Темекі шекпеңіз. Электр құралдарын қоспаңыз және сөндірмеңіз Жарықты жақпаңыз. Телефонды үй ішінде пайдаланбаңыз. Розеткаға ештеңе қоспаңыз. Барлық адамдарды сыртқа шығарыңыз Мақсаты: Жеке тұрғын үйде газдың ағып кетуі кезінде туындайтын қауіпті жағдай туралы ескерту және адам өмірі мен мүлкін қорғау үшін шұғыл әрі дұрыс әрекет ету тәртібін түсіндіру.