тауарларды таңбалау дегеніміз не?

Қысқа жауап: Жоқ, Қазақстан Республикасында жекелеген тауарға қатысты әкелу кедендік бажын біржақты тәртіппен жою немесе төмендету мүмкін емес, өйткені бұл Дүниежүзілік сауда ұйымы шеңберіндегі міндеттемелерге (ең қолайлы жағдай режимі қағидаты, Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің I-бабы) қайшы келеді. Мұндай преференциялар тек еркін сауда туралы келісімдер аясында ғана мүмкін: уақытша (тауарлардың шектеулі тізбесін қамтитын) немесе толық форматтағы (әдетте тауар номенклатурасының 80%-дан астамын қамтитын). Толық жауап: Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің I-бабына сәйкес, Дүниежүзілік сауда ұйымы аясында ең қолайлы жағдай режимі қағидаты қолданылады. Осы қағидаға сәйкес, Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше бір мемлекетке берілген кез келген артықшылық автоматты түрде барлық басқа мемлекеттерге де қолданылады. Ең қолайлы жағдай режимі қағидатынан ерекшелік ретінде Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің XXIV-бабы қарастырылады, ол еркін сауда аймақтары мен кеден одақтарын құру мүмкіндігін көздейді. Мұндай шеңберде мемлекеттер бір-біріне неғұрлым қолайлы тарифтік жағдайлар ұсына алады, соның ішінде әкелу баждарынан толық немесе ішінара босату. Осыған байланысты, жекелеген тауарға қатысты тек Қазақстан Республикасы үшін біржақты тәртіппен тарифтік преференциялар беру мүмкін емес, өйткені мұндай шаралар Дүниежүзілік сауда ұйымының барлық мүшелеріне қолданылуы тиіс. Неғұрлым қолайлы тарифтік режимді тек Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісімнің XXIV-бабы талаптарына сәйкес келетін преференциялық сауда келісімдерін жасасу аясында ғана қамтамасыз етуге болады. Бұл ретте уақытша сауда келісімдері, әдетте, тауарлардың шектеулі тізбесін қамтиды, ал толық форматтағы еркін сауда туралы келісімдер өзара сауданың басым бөлігін (әдетте тауар номенклатурасының 80%-дан астамын) ырықтандыруды, әкелу кедендік баж мөлшерлемелерін кезең-кезеңімен төмендетуді немесе жоюды көздейді. Осылайша, нақты бір тауар бойынша тарифтік преференциялар беру мәселесі тек тиісті халықаралық келісімді жасасу жөніндегі келіссөздер процесі шеңберінде ғана іске асырылуы мүмкін және жеке тәртіппен қарауға жатпайды. Мысал: Қазақстандық компания тауарды шет мемлекеттердің біріне экспорттауды жоспарлап, импорттық кедендік баж салығын төмендетуге үміттенеді. Алайда мұндай жеңілдік біржақты тәртіппен берілмейді, себебі импорттаушы ел Дүниежүзілік сауда ұйымының барлық мүшелеріне ең қолайлы жағдай режимі қағидатына сәйкес бірдей тарифтік талаптарды қолдануға міндетті. Сонымен қатар, егер Еуразиялық экономикалық одақ пен аталған ел арасында тиісті тауарлар бойынша баждарды төмендетуді немесе жоюды көздейтін еркін сауда туралы келісім қолданыста болса, қазақстандық экспорттаушы тарифтік преференцияларды пайдалана алады. Осындай келісімнің белгіленген талаптары сақталған жағдайда, тауарға қатысты импорттық баж салығы төмендетілуі немесе толықтай жойылуы мүмкін, бұл сыртқы нарыққа шығу кезіндегі шығындарды азайтып, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді. 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың 35-бабы https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000395_ https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000394_ https://adilet.zan.kz/rus/docs/U950002216_ https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000461 https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000007 https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2400000147

Қысқа жауап: Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан антидемпингтік шара енгізу арқылы қорғауға болады. Толық жауап: Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан қорғау үшін антидемпингтік шара қолданылады. Мұндай шара Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың № 8 қосымшасына сәйкес қолданылады және демпингтік бағамен сатылатын импорттық тауарға енгізілетін антидемпингтік баж түрінде жүзеге асырылады. Бұл шараның мақсаты – төмендетілген бағамен әкелінетін тауарлар салдарынан отандық өндірушілерге келтірілетін зиянды жою. Антидемпингтік шараны енгізу үшін антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізіледі. Мұндай тергеп-тексеру ұқсас тауарды өндіретін отандық өндірушілердің өтініші негізінде басталады. Өтінішті бір кәсіпорын, кәсіпорындар тобы немесе саланы білдіретін өндірушілер қауымдастығы бере алады. Бұл ретте өтініш ұқсас тауарды өндіретін өндірушілердің елеулі бөлігі тарапынан қолдау табуы тиіс. Өтініш саланың қолдауына ие деп есептеледі, егер оны Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердегі ұқсас тауардың жалпы өндіріс көлемінің кемінде 25%-ын құрайтын өндірушілер берсе немесе қолдаса. Сонымен қатар, пікір білдірген өндірушілердің (қолдағандар мен қарсы болғандар) арасында қолдау үлесі 50%-дан асуы тиіс. Жергілікті өндірушілерді демпингтік импорттан қорғау үшін антидемпингтік шара қолданылады. Мұндай шара Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың № 8 қосымшасына сәйкес қолданылады және демпингтік бағамен сатылатын импорттық тауарға енгізілетін антидемпингтік баж түрінде жүзеге асырылады. Бұл шараның мақсаты – төмендетілген бағамен әкелінетін тауарлар салдарынан отандық өндірушілерге келтірілетін зиянды жою. Антидемпингтік шараны енгізу үшін антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізіледі. Мұндай тергеп-тексеру ұқсас тауарды өндіретін отандық өндірушілердің өтініші негізінде басталады. Өтінішті бір кәсіпорын, кәсіпорындар тобы немесе саланы білдіретін өндірушілер қауымдастығы бере алады. Бұл ретте өтініш ұқсас тауарды өндіретін өндірушілердің елеулі бөлігі тарапынан қолдау табуы тиіс. Өтініш саланың қолдауына ие деп есептеледі, егер оны Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердегі ұқсас тауардың жалпы өндіріс көлемінің кемінде 25%-ын құрайтын өндірушілер берсе немесе қолдаса. Сонымен қатар, пікір білдірген өндірушілердің (қолдағандар мен қарсы болғандар) арасында қолдау үлесі 50%-дан асуы тиіс. Тергеп-тексеруді бастау туралы өтініште өндірушілер үш негізгі мәселе бойынша ақпарат пен дәлелдемелер ұсынуы тиіс. Біріншіден, демпингтің бар екенін дәлелдеу қажет, яғни импортталатын тауардың қалыпты құнынан (әдетте экспорттаушы елдің ішкі нарығындағы бағадан) төмен бағамен сатылып жатқанын көрсету керек. Екіншіден, саланың материалдық зиян шеккенін дәлелдеу қажет. Мұндай зиян өндіріс көлемінің, сатудың, пайданың, рентабельділіктің, жұмыспен қамтудың, инвестициялардың төмендеуімен, сондай-ақ нарықтағы үлестің азаюымен көрінуі мүмкін. Үшіншіден, демпингтік импорт пен отандық өндірушілер жағдайының нашарлауы арасындағы себеп-салдарлық байланысты көрсету қажет. Өтініш берілгеннен кейін Еуразиялық экономикалық комиссияның уәкілетті органы ұсынылған материалдарды қарайды. Егер дәлелдемелер жеткілікті болса, антидемпингтік тергеп-тексеру басталады. Тергеп-тексеру барысында өндірушілерден, импорттаушылардан, экспорттаушылардан және басқа да мүдделі тараптардан қосымша ақпарат жиналады, бағалар, импорт көлемі және саланың жағдайы талданады. Антидемпингтік тергеп-тексеру, әдетте, 12 айға дейін жүргізіледі. Егер тергеп-тексеру нәтижесінде демпингтің бар екені және оның салдарынан зиян келтірілгені расталса, антидемпингтік шара енгізу туралы шешім қабылданады. Көп жағдайда бұл импортталатын тауарға антидемпингтік баж енгізу түрінде болады. Мұндай баж импорттық өнімнің бағасын әділ деңгейге дейін көтеріп, демпинг есебінен алынған баға артықшылығын жояды және нарықта тең бәсекелестік жағдайларын қалпына келтіреді. Антидемпингтік шараның қолданылу мерзімі, әдетте, 5 жылдан аспайды және ол тек отандық салаға келтірілген зиянды жою үшін қажетті көлемде ғана қолданылады. Мысал ретінде: үшінші елдің өндірушісі Қазақстанға жылыту радиаторларын өз еліндегі нарыққа қарағанда төмен бағамен жеткізе бастады делік. Осындай төмен баға салдарынан қазақстандық өндірушілер тең жағдайда бәсекелесе алмай, сатылымдарын, пайдасын жоғалтып, өндірісті қысқартуға мәжбүр болады. Мұндай жағдайда отандық кәсіпорындар антидемпингтік тергеп-тексеру жүргізу туралы өтінішпен жүгіне алады. Егер тергеп-тексеру барысында демпинг фактісі және келтірілген зиян расталса, мұндай импортқа қатысты антидемпингтік баж енгізілуі мүмкін. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа № 8 ҚОСЫМША https://adilet.zan.kz/kaz/archive/docs/Z1400000240/10.02.2025 https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000316

Қысқа жауап: Қазақстан Республикасынан Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдеріне әкетуге рұқсат алу қажет болатын тауарлардың тізімдері «Тауарлардың жекелеген түрлерін әкетуді реттеудің кейбір мәселелері туралы» бірлескен бұйрығымен бекітілген. Толық жауап: 2025 жылғы 5 желтоқсаннан бастап Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 2025 жылғы 17 қарашадағы № 325-НҚ, Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2025 жылғы 20 қарашадағы № 494, Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2025 жылғы 20 қарашадағы № 586/НҚ, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің м.а. 2025 жылғы 20 қарашадағы № 717 және Қазақстан Республикасы Көлік министрінің 2025 жылғы 20 қарашадағы № 391 «Тауарлардың жекелеген түрлерін әкетуді реттеудің кейбір мәселелері туралы» пилоттық жобаны іске асыру туралы» бірлескен бұйрығы (бұдан әрі – Бірлескен бұйрық) күшіне енді, бұл бұйрық кейбір өндірістік тауарларды, телекоммуникациялық және компьютерлік жабдықтың, олардың бөлшектері мен материалдарының, сондай-ақ авиация өнеркәсібінің кейбір тауарларын Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы мемлекеттеріне әкетуге рұқсат беру тәртібін белгілейді. Тауарлардың Еуразиялық экономикалық одағы Сыртқы экономикалық қызметінің тауар номенклатурасы коды мен атаулары Бірлескен бұйрықтың 1, 2 және 3-қосымшаларында көрсетілген. Бірлескен бұйрықпен белгіленген рұқсат беру тәртібі Қазақстан Республикасының аумағынан әкетілетін тауарларға: - және тауардың шығу тегі туралы сертификаттың (СТ - KZ) түпнұсқасы немесе қазақстандық өндірушілер тізілімінен үзінді-көшірме болған кезде Қазақстан Республикасының аумағынан шығатын; - СТ - 1 нысанындағы тауардың шығу тегі туралы сертификат және әкелуді жүзеге асыруға негіз болған құжаттар болған кезде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің аумағынан шығарылған және бұрын Қазақстан Республикасына әкелінген; - Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 2023 жылғы 9 маусымдағы № 425 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 32759 болып тіркелген) бекітілген Өзіндік ерекшелігі бар тауарлардың экспорты мен импортына лицензия беру қағидаларымен көзделген Өзіндік ерекшелігі бар тауарлардың бақылау тізіміне сәйкес Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Өнеркәсіп комитеті берген лицензия болған кезде қолданылмайды. Сондай-ақ, Бірлескен бұйрық бойынша рұқсат тек Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы мемлекеттеріне тауар әкету кезінде қолданылады және тауарды үшінші елдерге әкетуде қажет емес. Мысал: Компания Америка Құрама Штаттарына азаматтық тікұшақтың отын сорғысының клапандарын жеткізуді жоспарлап отыр (Еуразиялық экономикалық одақтың Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы коды - 8481 80 790 0 (басқалары)). Аталған тауар Бірлескен бұйрықтың 1-қосымшасына енгізілген. Бірлескен бұйрықтың 4-тармағына сәйкес 1-қосымшаға енгізілген тауарларды әкету (экспорт) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Өнеркәсіп комитеті беретін әкетуге рұқсат негізінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, аталған тауарды әкету Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы болып табылмайтын мемлекетке жоспарланғанын ескере отырып, оны әкетуге рұқсат алу талап етілмейді. http://10.61.42.188/kaz/docs/G25TI000325

Қысқа жауап: Тауардың ерекшелігіне байланысты мақсатты тағайындауды растауды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары береді. Толық жауап: Евразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі № 80 «Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай Тауар номенклатурасын және Еуразиялық экономикалық одақтың Бірыңғай кедендік тарифін бекіту туралы, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу және олардың күшін жою туралы» шешіміне, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық комиссияның жекелеген шешімдеріне сәйкес, жекелеген тауарларға қатысты кедендік-тарифтік реттеудің ерекше шаралары қарастырылады. Бұл шаралар Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің кеден органдарына уәкілетті органдар берген тауарлардың мақсатты тағайындалуын растау ұсынылған жағдайда қолданылады. Өз кезегінде, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Сауда және интеграция министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 30 наурыздағы № 125-НҚ бұйрығымен тауарлардың мақсатты тағайындалуын растау қағидалары мен нысаны (бұдан әрі – Қағидалар) бекітілді. Аталған Қағидалар әмбебап болып табылады және төмендетілген кедендік баж мөлшерлемелерін қолдану мақсатында әкелінетін тауарлардың мақсатты тағайындалуын растау беру тәртібін реттейді. Осылайша, әкелінетін тауарлардың мақсатты тағайындалуын растау беру тауардың түрі мен қолдану саласына байланысты салалық мемлекеттік органдармен жүзеге асырылады. Қағидаларға сәйкес әкелінетін тауарлардың мақсатты тағайындалуын растауды алу үшін өтініш беруші уәкілетті органға тауарды әкелу жүзеге асырылатын шарттардың көшірмелерін, сондай-ақ әкелінетін тауардың сәйкестігі туралы сипаттаманы ұсынады. Мысал. Евразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2026 жылғы 30 қаңтардағы № 17 шешімімен Қазақстан Республикасына мыс штейнін бажсыз әкелуге тарифтік жеңілдік берілді. Бұл ретте баж төлеуден тек өнеркәсіп саласындағы уәкілетті орган – Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінен мақсатты тағайындалуын растауы бар кәсіпкерлік субъектілері ғана босатылады. Мыс штейнін әкелуге мақсатты тағайындауды растауды алу үшін E-otinish платформасы арқылы Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне өтінім жолдап, шарттардың көшірмелерін және тауардың сәйкестігі туралы сипаттаманы қоса беру қажет. Өтінімді заңнамада белгіленген мерзімде қарағаннан кейін уәкілетті орган тиісті шешім қабылдайды. https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300032184

Қысқа жауап: Жәрмеңкеге қатысу үшін жергілікті атқарушы органдарға (әкімдікке) жүгіну қажет. Олар жәрмеңкелердің кестесін және қатысушыларға арналған шарттарды белгілейді. Толық жауап: Көрме және жәрмеңке ұйымдастыруды әкімдіктер жүзеге асырады. Олар жәрмеңкелерді өткізудің шарттары мен мерзімдерін анықтайды, сондай-ақ бағаларды бекітеді, олар орташа нарықтық бағадан 15% төмен болуы керек. Жәрмеңкеге қатысу үшін жергілікті атқарушы органдарға (әкімдікке) өтініш беру қажет. Жәрмеңкелердің түрлері: Ауыл шаруашылық жәрмеңкелері; Маусымдық жәрмеңкелер; Мерекелік жәрмеңкелер; Тақырыптық жәрмеңкелер. Жәрмеңкеге сатуға ұсынылатын өнім ассортименті негізінен азық-түлік тауарларынан тұрады, ал жәрмеңке ұйымдастырғанда әлеуметтік маңызды азық-түлік тауарлары бар қатысушыларға басым орын беріледі. Жәрмеңкелердің өткізу кезеңдері: Ауыл шаруашылық жәрмеңкелері: * Аудандарда – жыл бойы әр екі аптада кемінде бір рет; * Республикалық маңызы бар қалаларда, облыс орталықтарында – жыл бойы аптасына кемінде бір рет; * Астанада – жыл сайын маусымнан қарашаға дейін, Қазақстанның өңірлерінің қатысуымен. Маусымдық жәрмеңкелер – ауыл округтерінде, аудандарда, облыс орталықтарында, республикалық маңызы бар қалаларда, астанада – сұранысты қанағаттандыру қажет айдан бір ай бұрынғы демалыс күндерінде (кемінде үш демалыс күні). Мерекелік жәрмеңкелер – мемлекеттік мерекеден бес күн бұрын басталады. Тақырыптық жәрмеңкелер – ішкі сауда субъектілерінің өтініштері бойынша, бірақ кемінде тоқсан сайын бір рет. Мысалы , жәрмеңкеге қатысу үшін тауарларды нарықтық бағадан кемінде 15%-ға төмен бағамен сату талабын ескере отырып, әкімдікке өтінім беру қажет. Сондай-ақ, жәрмеңкелердің әртүрлі түрлерге (ауылшаруашылық, маусымдық, мерекелік және тақырыптық) бөлінетінін және оларды өткізу кестесі іс-шараның нақты түріне байланысты болатынын білу маңызды. Қазақстан Республикасының саудалық қызметті реттеу туралы Заңы, 2015 жылғы 27 наурыздағы № 264 бұйрығымен бекітілген «Ішкі сауда қағидалары» (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушысы). 38‑тармақ (қазақша) — https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032474 Әлеуметтік маңызы бар азық‑түлік тауарларының тізімі.

Қысқа жауап: Иә, сауда желілері мен базарларда сөрелерде қазақстандық өндірушілердің азық-түлік тауарлары кемінде 30% болуы тиіс және олар көзге көрінетін жерде орналастырылуы керек. Егер сауда желілері мен базарлар мемлекеттік қолдау алса, онда қазақстандық азық-түлік тауарлары сөрелердің 50%-на дейін, ал азық-түлік емес тауарлар кемінде 20% орын алуы тиіс. Толық жауап: Қазақстанда сауда желілері мен базарларға өз сөрелерінде отандық өндірушілердің азық-түлік тауарларын кемінде 30% орналастыруды талап ететін ереже бар. Бұл жергілікті өндірушілерді қолдауға және олардың өнімдерін сатып алушылар үшін қолжетімді етуге көмектеседі. Егер сауда желілері мен базарлар мемлекеттік қолдау алса, олар қазақстандық азық-түлік тауарларының сөрелердегі үлесі 50%-ға дейін болуын қамтамасыз етуі тиіс (бұл екі бөлікке бөлінеді: 30% — сауданың жалпы ережелері бойынша, ал қосымша 20% — мемлекеттік қолдау аясында), ал азық-түлік емес тауарлар кемінде 20% болуы қажет. Сонымен қатар, Қазақстанда өндірілген тауарлар арнайы белгімен немесе «Қазақстанда жасалған» деген жазумен белгіленуі тиіс. Бұл сатып алушыларға жергілікті өнімдерді оңай ажыратуға көмектеседі. Сондай-ақ мұндай тауарлар көзге көрінетін жерлерге, мысалы, көз деңгейінде және сұранысы жоғары өнімдердің жанында орналастырылады. Бұл шаралар отандық өндірісті қолдауға және қазақстандық өнімдердің сатып алушылар үшін анағұрлым байқалатын болуына ықпал етеді. Мысалы, сауда желілері сөрелердегі орынның кемінде 30%-ын қазақстандық өнімдерге бөлуге міндетті, ал мемлекеттік қолдау алған жағдайда бұл үлес 50%-ға дейін артады. Сондай-ақ, мұндай тауарлар «Қазақстанда жасалған» деген жазумен белгіленіп, сатып алушыларға іздеуге ыңғайлы болуы үшін көз деңгейінде орналастырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі міндетін атқарушысының 2015 жылғы 27 наурыздағы №264 бұйрығымен бекітілген Ішкі сауда қағидалары. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400034543

Қысқа жауап: Егер сіздің медицина саласында құқықтарыңыз бұзылған болса (мысалы, қызмет көрсетудің нашарлығы немесе санитарлық нормалардың сақталмауы), сіз Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің жанындағы Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне шағымдана аласыз. Аталған Комитет медициналық мекемелердің барлық ережелер мен нормаларды сақтауын қадағалайды. Толық жауап: Егер пациент ретінде сіздің құқықтарыңыз бұзылса - сапасыз медициналық қызмет көрсету, өрескел қарым-қатынас, ақпараттандырылған келісім ережелерін бұзу, дәрігерлік құпияны жария ету немесе санитарлық нормаларды сақтамау болсын - сіздің тиісті органдарға шағым беруге құқығыңыз бар. Қайда хабарласуға болады: Медициналық мекеменің әкімшілігіне. Ең алдымен, бас дәрігерге немесе аурухана мен емхананың өзіндегі пациенттермен жұмыс бөліміне хабарласуға болады. 2. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің жанындағы Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне. Аталған Комитет санитарлық ережелер мен нормалардың сақталуын қадағалайды, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы бұзушылықтар туралы пациенттердің шағымдарына ден қоя алады. Шағымды Электрондық үкіметтің бірыңғай порталы (egov.kz) немесе eGov Mobile қосымшасы арқылы беруге болады. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне. Егер өтінішіңіз тиісті дәрежеде қаралмаған деп есептесеңіз, шағымды Министрлікке тікелей жолдай аласыз. Мұны жазбаша түрде немесе онлайн-сервистер арқылы жасауға болады. Сотқа немесе прокуратураға. Егер сіздің құқықтарыңыздың бұзылуы ауыр зардаптарға әкеп соқса, сіздің өз құқықтарыңызды қорғау және зиянды өтеу үшін сотқа жүгінуге құқығыңыз бар. Маңызды: Шағым берген кезде барлық дәлелдемелерді: медициналық құжаттардың көшірмелерін, қорытындыларды, фотосуреттерді, куәгерлердің айғақтарын және т.б. қоса берген жөн. КЕЙС: Сіз медициналық көмекке жүгіндіңіз, ал дәрігер немесе медициналық мекеме сіздің құқықтарыңызды бұзды: қызмет көрсетуден бас тартты, қажетсіз ем тағайындады, құжаттарда қате жіберілді немесе келісімсіз ақылы қызметтерді жүктеді. Барлық құжаттарды (үзінділерді, чектерді, жолдамаларды) алып, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне жүгініңіз. Сіз: - сапалы медициналық қызмет көрсетуді; - құжаттардағы қателерді түзетуді; - заң бұзушылықпен көрсетілген қызметтер үшін ақшаны қайтаруды талап ете аласыз. Құжаттарды ұсынған жөн, алайда олардың болмауы өтініш беру құқығынан айырмайды. Егер мәселе шешілмесе, уәкілетті денсаулық сақтау органына шағым беріңіз. Мұны: - Gov.kz порталы арқылы - жазбаша немесе жеке жасауға болады. Шағымға: құжаттардың көшірмелерін, қызмет көрсеткені үшін чектерді, орын алған жағдайдың қысқаша сипаттамасын, денсаулыққа зиян келтірілген жағдайда медициналық қорытындыларды қоса берген жөн. Егер денсаулыққа зиян келтірсе: залалды анықтау үшін басқа дәрігерге жүгініңіз, медициналық құжаттарды сақтаңыз, олар құқығыңызды қорғау үшін қажет болады. «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңы https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z100000274_ «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңы https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000360

Қысқа жауап: Егер ұялы оператор тарапынан құқықтарыңыз бұзылса, сіз Телекоммуникация комитетіне шағымдана аласыз - бұл байланыс операторларының жұмысын бақылайтын орган. Толық жауап: Егер байланыс сапасының нашарлығына, ақшаны заңсыз есептен шығаруға немесе ұялы оператор тарапынан басқа да бұзушылықтарға тап болсаңыз, алдымен мәселені тікелей оператормен - қоңырау шалу, жеке кабинет немесе кеңсе арқылы шешуге тырысыңыз. Егер оператор мәселеңызды шешпесе немесе сіз олардың жауабымен келіспесеңіз, Телекоммуникация комитетіне шағымдана аласыз. Бұл байланыс операторларының жұмысын бақылайтын және тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын мемлекеттік орган. Сондай-ақ, «Электрондық үкіметтің» бірыңғай порталы арқылы шағым беруге немесе тұтынушы ретінде құқықтарыңыз бұзылған жағдайда өтініш жазуға болады. КЕЙС: Сіз байланыс қызметін рәсімдедіңіз, алайда оператор шарт талаптарын орындамайды: интернет немесе байланыс жоқ, ақша негізсіз есептен шығарылады. Операторға хабарласыңыз: жедел желіге қоңырау шалыңыз немесе сайт/қосымша арқылы жазыңыз, хат алмасу мен скриншоттарды сақтаңыз. Сіз: қызметті қалпына келтіруді, ақшаны қайта есептеуді немесе қайтаруды, егер қызмет көрсетілмесе, шартты айыппұлсыз бұзуды талап етуге құқылысыз. Егер мәселе шешілмесе, Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне шағым беріңіз. Мұны Gov.kz порталы арқылы, жазбаша немесе жеке жасауға болады. Шағымға қателердің скриншотын немесе оператормен хат алмасуды, шарттың немесе төлем туралы түбіртектің көшірмесін, орын алған жағдайдың қысқаша сипаттамасын қоса берген жөн. «Байланыс туралы» Қазақстан Республикасы Заңы https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z040000567_