Өрт – бұл өте қауіпті апат. Ол әрдайым күтпеген жерден пайда болады және оның себебі абайсыздық, бейқамдылық және хабардың жеткіліксіздігі болып табылады. Егер өрт зардаптарға әкеп соқтырған болса, алдымен оның себебін анықтап, жану көзін табу қажет. Кейбір жағдайларда осы мақсаттар үшін тәжірибелер мен зерттеулер жүргізу қажет.
Мұндай сынақтарды тек өрт сынақ зертханасы жүргізуге құқылы. Өрт сынақ зертханасы өрттермен және өрт қауіпсіздігі техникасын бұзумен байланысты қылмыстық істерді және әртүрлі бұзушылықтарды қарауға қатысады.
Алматы облысы Төтенше жағдайлар департаменті "Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі" мемлекеттік мекемесінің өрт сынақ зертханасының (бұдан әрі – ӨСЗ) негізгі міндеті – өрт себептері мен олардың пайда болуы мен дамуына ықпал ететін жағдайларды зерттеу.
Өз құрылымы бойынша Алматы облысының ӨСЗ өртті жедел зерттеу секторынан тұрады.Өртті жедел зерттеу секторының міндеті өрт орнына шығу және оны зерттеуге байланысты жедел жұмыс болып табылады. Зертхана мамандары өрт ошағын белгілейді, өрттің себебін анықтайды және өртке байланысты басқа да сұрақтарға жауап береді, оларды анықтау функциялары берілген анықтау қызметкерлері мен инспекторлардың алдына қояды.
Сектордың қару-жарағында дала және зертхана жағдайында өрт ошағын анықтауға арналған "Сириус" аппараттық кешенінің құрамына кіретін арнайы мақсаттағы аспаптар бар. Сондай-ақ "өртеу" нұсқасымен жұмыс істеу барысында өрт орнын зерттеуге арналған аспаптар кешені бар. Кешен «Колион» аспаптарымен, жануды жойғаннан кейін ошақтық аймақта ТТС, ЖС (жану бастамашылары) болуын анықтауға арналған газ талдағыштармен жабдықталған. Бұл кешен өрт орнына ГАЗ-27057 (ППТЛ) автомобилі базасында орнатылған жылжымалы сынақ зертханасына жеткізіледі. Автомобиль өрт-техникалық мамандарды, арнайы және қосалқы жабдықтарды өрттің себептерін, жанудың таралу жолдарын анықтау, тиісті заттай дәлелдемелерді іріктеу және консервациялау мақсатында өрт орнына жеткізуге, сондай-ақ өртпен байланысты қылмыстарды ашу мен тергеуді техникалық-криминалистикалық сүйемелдеуге арналған. Жылжымалы өрт-техникалық зертханасының автомобилі электр сымдары құрылымының қысқа тұйықталуға және олардың жанудың туындауына қатыстылығын зерттеуге арналған аспаптармен жабдықталған. Қосымша жылжымалы зертхана тәуліктің қараңғы уақытында өрт орнында жұмыс істеуге мүмкіндік беретін жарық беру аппаратурасы үшін электр қуатын өндіруге арналған қосалқы жабдықтармен, генератормен жабдықталған.
Бүгінгі күні Алматы облысының ӨСЗ-де 2 адам қызмет атқарады: Мерхат Елеусізов және Мәди Базарбаев. Олар өрт болған жерден деректерді жинау мен талдауды жүзеге асырады, жоғары температураның әсеріне ұшыраған материалдардың қасиеттерін зерделейді, жану себебі туралы әр түрлі гипотезалар ұсынады. Зерттеу аяқталғаннан кейін және деректерді өңдегеннен кейін, жану себептерін жою немесе олардың ықтималдығын төмендету жөніндегі шаралар мен ұсыныстарды ұсынады.
"Алматы облысы ТЖД ӨС және АҚЖҚ" ММ Өрт сынақ зертханасы бастығының міндетін атқарушы азаматтық қорғау аға лейтенанты Мерхат Елеусізов еңбек жолын 2015 жылы өрт сынақ зертханасының инженері лауазымында бастады, бірінші күннен бастап жұмыстың барлық қыр-сырын меңгеруге тырысты. Қызмет пен зертхана қызметін реттейтін нормативтік құжаттарға көп көңіл бөлді. Өрт сынау зертханасында жұмыс істеген уақыттан бері көп өрт болды, оның барлығында Мерхат Базарбекұлы өрттің ошақтарын және пайда болу себептерін анықтау бойынша білікті зерттеу жұмыстарын жүргізді. Алматы облысы аумағында орын алған мынадай ірі өрттерге, олардың жану себептеріне М. Елеусізов баға берді:
- 2015 жылғы 19 тамызда қалалық орталық базар аумағында өрт болды, «Болашақ», «Аяқ киім әлемі» сауда үйлерінің жануы туралы хабарлама келіп түсті.
- 2017 жылғы 18 қазан – «Ақбастау» қоғамдық монша кешенінің жануы.
- Үстіміздегі жылдың 1 қаңтарында Өтеген батыр кентінде «Альянс» ЖШС ТҚС Автобөлшектер дүкенінің ғимараты өртенді.
«Алматы облысы ТЖД ӨС және АҚЖҚ» ММ өрт сынақ зертханасының инженері азаматтық қорғау аға лейтенанты Мәди Серікұлы Базарбаев өртке қарсы қызмет органдарындағы еңбек жолын 2009 жылы Алматы облысы ТЖД "ӨС және АҚЖҚ" ММ Ақсу ауданы Жансүгіров ауылының №25 өрт сөндіру бөлімінің өрт сөндірушісі лауазымынан бастады. Осы лауазымда 2017 жылға дейін жұмыс атқарып, Мәди Базарбаев өз мансабын Алматы облысы гарнизонында ӨСЗ инженері лауазымында жалғастырды. «Қарағаш» және «Ақниет» сауда кварталында 2018 жылдың қаңтар айында болған өртті зерттеуге белсене қатысты. Бүгінгі күнге дейін өрт ошақтарын сапалы және сауатты зерттеу мен тексеруді жүзеге асырып келеді, ірі, күрделі өрттерге, сондай-ақ адамдар улы газбен уланған жағдайда жедел түрде оқиға орнына шығады.
Зертхананың екі қызметкері де өрт орнынан алынатын объектілерге зерттеу жүргізеді (қысқа тұйықталу іздерінің болуы, сондай-ақ өртеу кезінде жанғыш сұйықтықтар іздерінің болуы). Бұл – білімді, зейінді және тәжірибені талап ететін өте нәзік іс.
Өрт сынақ зертханасының қызметкерлері өрттің ошақты аймағын анықтау және өрт шығу себебін анықтау үшін, нәтижесінде сауатты және бірден бір дұрыс қорытынды беру үшін өрт орнын кезең-кезеңмен тексереді.
Өрт бәрін күлге айналдырған жерден айғақтарды табу. Өрт сынақ зертханасының қызметкерлері білікті тыңшының ғана қолынан келетін міндеттерді күнделікті шешеді. Өрттен зардап шеккендерге өтемақы төлей ме, жоқ па, өрт қоюшы анықтала ма, ғимарат одан әрі қолданысқа жарамды ма олардың жұмысының нәтижесіне байланысты.
Өрт салдарынан келтірілген шығын тек ақша бірлігімен ғана емес, өкінішке орай, адам өмірімен де есептеледі, сондықтан да ӨСЗ қызметкерлерінің еңбегі баға жетпейді және ол қайғылы жағдай неғұрлым аз болуына бағытталған.
