Астана 2026 жылы сәуір айында Өңірлік экологиялық саммитті өткізеді
АСТАНА – Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, Өңірлік экологиялық саммит (RES) 2026 22–24 сәуір күндері өтеді. Саммитке өңір елдерінің мемлекеттік органдарынан, халықаралық ұйымдардан, даму институттарынан, сарапшылар қауымдастығынан, бизнес пен азаматтық қоғам өкілдерінен шамамен 1 500 қатысушы жиналады. Форум Біріккен Ұлттар Ұйымымен әріптестік аясында климаттық және экологиялық сын-қатерлерге өңірлік шешімдер әзірлеуді көздейді. Бұл бастама 2023 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-сессиясында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тарапынан жарияланып, 2025 жылы өткен 80-сессияда қайта расталды. Халықаралық қолдау RES 2026 бірқатар ірі серіктестердің қолдауына ие, олардың қатарында Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (OECD), Халықаралық жаңартылатын энергия агенттігі (IRENA), Халықаралық энергетикалық агенттік (IEA) және өзге де жаһандық әрі өңірлік институттар бар. 2023 жылғы 19 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясының 78/147 қарары арқылы бұл бастама ресми түрде қолдау тауып, онда Орталық Азияның экологиялық мәселелерін шешу үшін өңірлік ынтымақтастықты нығайту қажеттігі атап өтілді. Саяси қолдау да жоғары деңгейде расталды. Атап айтқанда, 2024 жылғы шілдеде өткен Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде қабылданған Қарабақ декларациясында, 2024 жылғы тамызда Орталық Азия мемлекеттері басшыларының алтыншы консультативтік кездесуінің бірлескен мәлімдемесінде, сондай-ақ 2024 жылғы қарашада өткен Түркі мемлекеттері ұйымының он бірінші саммитінде қабылданған Бішкек декларациясында бұл бастамаға қолдау білдірілді. Қосымша мойындау 2025 жылы Астана халықаралық форумында, БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің қатысуымен Орталық Азия мен Ауғанстан үшін Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ Өңірлік орталығының ашылуы кезінде, сондай-ақ теңізге шыға алмайтын дамушы елдер жөніндегі БҰҰ-ның үшінші конференциясында көрсетілді. Мақсаттар мен күтілетін нәтижелер Саммиттің мақсаты – климаттық және экологиялық сын-қатерлерді шешуде өңірлік тәсілді көрсететін, келісілген әрі іске асырылатын шешімдер мен тетіктерді әзірлеу. Олардың қатарына экологиялық апаттың жаһандық символына айналған Арал теңізінің трагедиясы мен Каспий теңізі деңгейінің төмендеуін қоса алғанда, өзекті мәселелер кіреді. Басты басымдықтар: жасыл қаржыландыру саласындағы Орталық Азияның нақты қажеттіліктерін айқындау, бейімделу шараларын қолдау, төмен көміртекті технологияларды дамыту және өңірдің экологиялық тұрақтылығын күшейту. Саммит сондай-ақ үкіметтер, халықаралық ұйымдар, ғылыми мекемелер және жеке сектор арасындағы тұрақты диалог пен ынтымақтастық алаңы болуды көздейді. RES 2026 күтілетін нәтижелеріне мыналар жатады: – экология және тұрақты даму саласындағы өңірлік ынтымақтастық жөнінде Орталық Азия мемлекеттері басшыларының бірлескен декларациясын қабылдау; – БҰҰ агенттіктерімен бірлесіп әзірленетін Орталық Азияның орнықты болашағына арналған Өңірлік іс-қимыл бағдарламасын (2026–2030) бекіту; – саммиттің негізгі бағыттары бойынша жаңа экологиялық жобалар мен бастамаларды іске қосу. Сегіз негізгі тақырыптық бағыт Саммиттің күн тәртібі өзара байланысты сегіз бағытты қамтиды. Бірінші бағыт – шығарындыларды азайту, энергия тиімділігін арттыру және жаңартылатын энергия көздерін кеңейту арқылы климаттық ауысымды қолдау. Екінші бағыт – бейімделу және экономикалық орнықтылық, яғни қауымдастықтар мен экожүйелерді климаттық және табиғи тәуекелдерден қорғау. Үшінші бағыт – азық-түлік қауіпсіздігі мен экожүйелер, тұрақты ауыл шаруашылығын және ресурстарды кешенді басқаруды ілгерілету. Төртінші бағыт – табиғи ресурстарды тұрақты басқару, соның ішінде экожүйелерді сақтау және Арал мен Каспий сияқты су ресурстарын қорғау. Бесінші бағыт – ауаның ластануымен күрес және қалдықтарды басқару, айналмалы экономика қағидаттарын дамыту. Алтыншы бағыт – экологиялық мақсаттарға қол жеткізу тетіктері, соның ішінде жасыл қаржы, технологиялар трансфері және Париж келісімі аясындағы нарықтық механизмдер. Жетінші бағыт – әділетті әрі инклюзивті ауысым, жұмыс орындарын құру, қайта даярлау, гендерлік теңдік және осал топтарды қолдау. Сегізінші бағыт – экологиялық және цифрлық құзыреттер, экологиялық білім беру, цифрлық шешімдер және ресурстарды басқаруда жасанды интеллектіні қолдану. RES 2026-ға дайындық жолы Саммитке дайындық 2025 жылы Орталық Азия мен Еуропада, сондай-ақ БҰҰ-ның негізгі алаңдарында – COP30, БҰҰ Қоршаған орта ассамблеясы (UNEA-7) және БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында өткен бірқатар өңірлік және халықаралық консультациялар арқылы қалыптастырылды. Осы талқылаулар нәтижесінде саммиттің жаңартылған тұжырымдамасы, бірлескен декларация жобасы мақұлданып, 20-дан астам өңірлік бастама іске қосылды. Қосымша ақпаратты RES 2026 (https://res2026expo.kz/kz) ресми сайтынан табуға болады.