Кәсіпорын халыққа сатылған сұйытылған газ көлемін растау үшін қандай құжаттарды қолдануы керек?

Сұйытылған мұнай газын (бұдан әрі – СМГ) тарату тәртібі Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2023 жылғы 9 қазандағы № 358 бұйрығымен бекітілген Өнім беру жоспары шеңберінде тауар биржаларынан тыс бөлінген сұйытылған мұнай газын бөлу қағидаларын бекіту туралықағидаларымен (бұдан әрі – Қағида) реттеледі. Осы Қағидаларға сәйкес газ толтыру станцияларына (бұдан әрі – ГТС) меншік құқығын немесе жалға алу құқығын құжаттамалық растауды ұсыну талаптары жоқ. Сондай-ақ Қағидалардың 39-тармағына сәйкес P 1 көрсеткішін бағалау кезінде өтінім берілген әкімшілік-аумақтық бірлікте орналасқан тұлғаның өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті органның тізіліміне енгізілген пайдаланылып отырған қуаттарының жалпы көлемінің жиынтық көрсеткіші есептеледі, оның ішінде мыналарды қоса алғанда: газ толтыру станциялары; есепке алу жүйесі жоқ тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын өткізетін газ толтыру пункттері; моноблоктарды қоса алғанда, автогаз құю станциялары. Қағидалардың 40-тармағына сәйкес Р2 көрсеткішін бағалау кезінде өтініш берген айдың алдындағы қатарынан үш күнтізбелік ай ішінде тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында уәкілетті органның тізіліміне енгізілген объектілер арқылы СМГ өткізудің нақты көлемі (газ құю станциялары, газ құю пункттері, газ құю станциялары арқылы), топтық резервуарлық қондырғылар және тұрмыстық баллондарды есепке алу жүйесі арқылы өткізілген сұйытылған мұнай газының көлемі көлемдерін қоспағанда есепке алынады.

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 20 ақпандағы № 106 бұйрығымен бекітілген «Электр энергиясының көтерме сауда нарығын ұйымдастыру және оның жұмыс істеу қағидаларының» 4-тармағына сәйкес, рұқсат етілген қуаты 5 МВт және одан жоғары тұтынушылар 2026 жылдың 1 мамырынан бастап электр энергиясын көтерме нарықта электр энергиясын сатып алуға міндетті. Бұл норма бөлшек сауда нарығында сатып алынатын электр энергиясының көлемін анықтайды, бұл өз кезегінде көтерме сауда нарығында электр энергиясының тарифін төмендетуге көмектеседі. Бұл ретте электр энергиясының көтерме сауда нарығындағы тарифтің төмендеуі рұқсат етілген қуаты 5 МВт және одан жоғары тұтынушылар электр энергиясының көтерме сауда нарығына толығымен өткеннен кейін және электр энергиясын сатып алу бойынша өз міндеттемелерін орындағаннан кейін айқындалады.

Электр энергиясын бірыңғай сатып алушы («Жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі қаржы-есеп айырысу орталығы» ЖШС) электронды алаңдағы орталықтандырылған сауда арқылы электр энергиясын отандық электр станцияларынан бір күн бұрын жоспарлы сатып алуды жүзеге асырады. Сауда-саттық алдағы күннің әрбір сағаты үшін әр сағатқа бөлек тарифтер қалыптастыра отырып жүргізіледі. Өз кезегінде, Бірыңғай сатып алушы электр энергиясын көтерме тұтынушыларға орташа өлшенген сағаттық бағамен сатады. Бірыңғай сатып алушы тарифі ашық және барлық тұтынушыларға, соның ішінде өнеркәсіптік кәсіпорындарға да қолданылады. Сонымен қатар, тұрақты бірыңғай бағаны сақтау мүмкін емес, өйткені ол күн сайын нақты көрсеткіштер негізінде қалыптасады және көптеген факторларға, соның ішінде тұтынушылардың өздерінің тұтыну көлемі мен сипатына байланысты.

«Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) 12-бабының 8-тармағына сәйкес, жүйелік оператор қалыптастыратын электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектілерінің тізбесіне енгізу үшін тиісті заңды тұлға: 1) Заңның 13-бабының 7-2-тармағына сәйкес жүйелік оператормен ұлттық электр желісін пайдалану жөніндегі қызметтерді көрсетуге шарт жасасу; 2) Заңның 13-бабының 7-1-тармағына сәйкес жүйелік оператормен электр энергиясын ұлттық электр желісі арқылы беру жөніндегі қызметтерді көрсетуге шарт жасасу; 3) қажет болған жағдайда энергия берушi ұйымдармен электр энергиясын беру жөнiндегi қызметтер көрсетуге шарт жасасуға; 4) жүйелік оператормен электр энергиясын өндіру мен тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі қызметтерді көрсетуге шарт жасасу; 5) жүйелік оператормен (генерациялаушы қондырғылар болған жағдайда, сондай-ақ импорттау кезінде) электр энергиясын өндіру мен тұтынуды техникалық жөнелту жөніндегі қызметтерді көрсетуге шарт жасасуға міндетті. Заңның 12-бабының 9-тармағына сәйкес электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері мыналарды төлеуге міндетті: - энергия тасымалдаушы ұйымдардың электр энергиясын беру жөніндегі қызметтері; - тиісті шарттарда белгіленген тарифтер бойынша тиісті коммерциялық есепке алу аспаптарының көрсеткіштері бойынша есеп айырысу кезеңінде (күнтізбелік ай) нақты тұтынылған электр энергиясының көлемдеріне негізделген ұлттық электр желісін пайдалану және электр энергиясын ұлттық электр желісі арқылы беру қызметтері.

Ел ішіндегі құн үлесін көрсету тәртібі Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 20 сәуірдегі № 2060 бұйрығымен бекітілген Ұйымдардың тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезінде елішілік құндылықты есептеуінің бірыңғай әдістемесінің (бұдан әрі – Бірыңғай әдістеме) 9-тармағымен реттеледі. Mi индикаторы (өнімдегі ел ішіндегі құнның үлесі) қазақстандық тауар өндірушілердің тізілімінде қамтылған деректер негізінде анықталады. Осылайша, тауарлар, жұмыстар мен қызметтер, сондай-ақ ел ішіндегі құнның көлемдері туралы Есепті қалыптастыру кезінде тауарлар бойынша ел ішіндегі құнның үлесі қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінің мәліметтері негізінде көрсетілуге ​​жатады. Жоғарыда айтылғандардың негізінде Қазақстандық тауар өндірушілердің тізілімінде тиісті ақпарат болмаған жағдайда ел ішіндегі құнның үлесін 99% мөлшерінде көрсетуге жол берілмейді.

2018 жылғы 18 мамырдағы № 196 «Жер қойнауын пайдаланушылардың және олардың мердігерлерінің көмірсутектерді барлау немесе өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде пайдаланылған тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алуы қағидаларының» 41-тармағының 3) тармақшасына (бұдан әрі – Қағидалар) сәйкес әлеуетті өнім берушінің конкурстық өтінімінде берешектің жоқтығы туралы не конкурстық өтінімдерді ұсына бастау күнінің алдындағы бір айдан бұрын емес берілген бір теңгеден кем берешектің болуы туралы тиісті салық органы анықтамасының электрондық көшірмесі болуы тиіс. Бұл ретте Қағидаларда осы анықтаманы ресімдеуге басқа талаптар белгіленбейді. Жоғарыда айтылғандардың негізінде көрсетілген анықтамада электрондық цифрлық қолтаңбаның немесе QR-кодтың болмауы, егер ұсынылған анықтама Қағидалардың 41-тармағының 3) тармақшасының талаптарына сәйкес келсе, әлеуетті өнім берушінің конкурстық өтінімін қабылдамау үшін негіз болып табылмайды. Сонымен қатар, жалған мәліметтердің ұсынылғаны анықталған жағдайда, Қағидалардың 65-тармағының 10) тармақшасының негізінде мұндай әлеуетті өнім берушінің конкурстық өтінімі кері қайтарылатынын хабарлаймыз. Конкурстық өтiнiмдердi қарау хаттамасына әлеуеттi өнiм берушi ұсынған ақпарат авторының анық емес мәлiметтердi беру фактiсiн растайтын ресми хаттарының электрондық көшiрмелерi қоса берiледi.

Министрліктің басым міндеті жанар-жағармаймен ішкі нарығын қанықтыру болып табылады. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының аумағынан автомобиль және темір жол көлігімен, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан тыс Қазақстан Республикасының аумағынан өнімді әкетуге тыйым салуды көздейтін СЭҚ ТН 2710 12 11 01 код жеңіл дистилляттарды әкетуге тыйым салу «Қазақстан Республикасының аумағынан мұнай өнімдерін әкетудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2025 жылғы 7 қарашадағы № 427-н/қ бұйрығы ( Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2025 жылғы 10 қарашада № 37372 болып тіркелген) қолданыста. Сондай-ақ, «Мұнай өнiмдерiнiң жекелеген түрлерiн өндiрудi және олардың айналымын мемлекеттiк реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңның 19-бабының 4-1-тармағына сәйкес Мұнай өнімдерін Қазақстан Республикасы аумағының шегінен тыс жерлерге өткізу құқығына мұнай өнімдерін өндірушілер мен мұнай берушілер ғана ие екенін хабарлаймыз. Заңның 19-бабының 4-1-тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген тұлғалар жеткізу жоспарында көрсетілген мұнай өнімдерінің көлемінен аспайтын көлемде өздеріне меншік құқығымен немесе өзге де заңды негіздерде шикі мұнайдан және (немесе) газ конденсатынан өндірілген мұнай өнімдерін ғана Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерлерде өткізуді жүзеге асыра алады. Өзге тұлғалардың мұнай өнімдерін Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерлерде өткізуді жүзеге асыруға құқығы жоқ.

Қазақстан Республикасының мұнай өңдеу саласын дамытудың 2025 – 2040 жылдарға арналған тұжырымдамаға сәйкес 2028-2030 жылдары қуаты жылына 10 млн тонна жаңа мұнай өңдеу зауытының (бұдан әрі - МӨЗ алдын-ала немесе толыққанды техникалық-экономикалық негіздемесін (ТЭН)) әзірлеу, бұдан әрі 2030-2032 жылдары жобалау-сметалық құжаттаманы дайындау және 2032-2040 жылдары құрылыс жүргізу жөніндегі іс-шаралар көзделген. Сонымен қатар, Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау шеңберінде 2026-2033 жылдары еліміздегі қайта өңдеу қуаттарын жылына 40 млн тоннаға дейін жеткізе отырып, қуаты жылына 10 млн.тонна жаңа МӨЗ-ді ТЭН, жобалау, салу және іске қосу бойынша жұмыстар көзделген. Инвестициялар көлемі, қаржыландыру көздері, сондай-ақ шикізатты қамтамасыз ету мәселесі, технологиялық конфигурация және өнім желісі параметрлері жаңа МӨЗ салу жобасының ТЭН әзірлеу шеңберінде пысықталатын болады. Сондай-ақ, тұжырымдама орта мерзімді перспективада ішкі нарықта мұнай өнімдерінің жетіспеушілігін шешу және жақын өңірлерге экспорттық әлеуетті дамытуды бастау қажеттілігін көздейді, бұл үшін орынды: 1) алдымен жұмыс істеп тұрған зауыттарды кеңейту әлеуетін пайдалануға; 2) бұдан әрі жаңа МӨЗ салуға бастамашылық жасау. Жұмыс істеп тұрған МӨЗ-ді кеңейту, оның ішінде Жаңа объектілерді жаңғырту және іске қосу-баптау тәжірибесі бар білікті кадрлар, жаңа жабдықтар мен материалдарды жеткізу және мұнай өнімдерінің үлкен көлемін тиеп-жөнелту үшін мұнай құбырларын, теміржол және автомобиль жолдарын қамтитын дамыған инфрақұрылым, беру эстакадалары және энергия ресурстарының көздері сияқты артықшылықтар есебінен орынды болып табылады. Қазіргі уақытта мұнай өңдеу көлемін жылына 18 млн. тоннадан 27,7 млн. тоннаға дейін ұлғайту жөніндегі жобалар, оның ішінде: Шымкент мұнай өңдеу зауыты - жылына 6 млн. тоннадан 12 млн. тоннаға дейін; Павлодар мұнай-химия зауыты - 2 кезеңде мұнай жылына 5,5 млн. тоннадан 9 млн. тоннаға дейін; Атырау мұнай өңдеу зауыты-жылына 1,2 млн.тонна немесе шикізат бойынша жылына 5,5 млн. тоннадан 6,7 млн. тоннаға дейін өңдеу қуаттарын кеңейту жобалары есебінен іске асырылуда.