Балықтың көлеңкелі айналымына қарсы күрес шаралары

Балық ресурстарын, басқа да су жануарларын электр тогын не жаппай қырып-жоюдың өзге де тәсілдерін қолдана отырып заңсыз аулағаны үшін Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 335-бабында қылмыстық жауаптылық көзделген. Осылайша, осы қылмыс үшін құқық бұзушы үш мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не сегіз жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не мүлкі тәркіленіп, сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, қарыз алу құқығынан айыруға жазаланады белгілі бір лауазымдар немесе бес жылға дейін белгілі бір қызметпен айналысу.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 9 қарашадағы қаулысымен каспий итбалығы өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген түрлерінің Тізбесіне енгізілген. 2021 жылғы қыркүйекте Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Ресей Федерациясы экология және табиғи ресурстар министрлігі арасындағы Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастығының XVII форумы барысында каспий итбалықтарының популяциясын сақтаудың 2021-2026 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспарына қол қойылды. Сонымен қатар, Президент каспий итбалықтарының популяциясын сақтау үшін Солтүстік Каспийде мемлекеттік табиғи резерват құру мүмкіндігін пысықтауды тапсырды. Бүгінгі таңда мемлекеттік табиғи резерват құрудың жаратылыстану-ғылыми негіздемесі бекітілді. Жаратылыстану-ғылыми негіздеме негізінде ағымдағы жылдың соңына дейін мемлекеттік табиғи резерват құрудың техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленетін болады. Өткізілген іс-шаралардың нәтижелері бойынша 2024 жылғы 1 шілдеге дейін Каспий теңізінің акваториясы шегінде каспий итбалығының популяциясын сақтау үшін мемлекеттік табиғи резерват құрылады деп күтілуде.

«Сауда қызметін реттеу туралы» ҚР Заңының 32-бабының тармақшасына сәйкес балық ресурстарын және Қазақстан Республикасының заңнамасында қолдануға тыйым салынған басқа да су жануарларын аулау құралдарын сатуға тыйым салынады. Балық ресурстарын және Қазақстан Республикасының заңнамасында қолдануға тыйым салынған басқа да су жануарларын аулау құралдарын сатуға тыйым салуды бұзу сауда және қаржы саласындағы әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодекстің 196-бабына сәйкес еркін саудаға тыйым салынған немесе ҚР заңнамасымен шектелген тауарлармен және өзге де заттармен сауда жасау 25 АЕК мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады. Кодекстің осы бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік жаза (айыппұл) салуға ішкі істер және мемлекеттік кірістер органдарының құқығы бар.

Бүгінде браконьерлікпен күресті күшейту мақсатында заңнамалық бастамаларды қабылдау көзделген. Мәселен, балық аулауға тыйым салынған құралдармен балық аулауды жүзеге асырғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті күшейту жоспарлануда. Атап айтқанда, Әділет министрлігі әзірлейтін «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» ҚР Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы шеңберінде аталған құқыққа қарсы іс-әрекет үшін әкімшілік айыппұлды 20-дан 50 АЕК-ке дейін ұлғайту, ал әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасағаны үшін 15 тәулікке әкімшілік қамаққа алу көздеу бойынша өзгерістер пысықталуда. Бұл түзету айыппұл мөлшерін ұлғайтуды көздейді, сондықтан ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 82-бабының талаптарын ескере отырып, реттеушілік әсерге талдау жүргізілді және оның нәтижелері қазіргі уақытта белгіленген тәртіппен қоғамдық тыңдауларда талқылануда.

ҚР АШМ 2015 жылғы 19 наурыздағы бұйрығымен бекітілген аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін бекіту жөніндегі конкурсты өткізу қағидаларының №18-04/245 3-тармағына сәйкес, жеке және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың жеке меншігіндегі немесе уақытша жер пайдалануындағы жер учаскелерінде толық орналасқан жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындары және (немесе) учаскелері оларға белгіленген біліктілік талаптарына сәйкес келген жағдайда, олардың өтініші бойынша облыстың жергілікті атқарушы органының қаулысымен конкурс өткізілмей бекітіліп беріледі.

Жеке және заңды тұлғалар балық шаруашылығы су айдындарын бекіту жөніндегі конкурсқа қатысу үшін https://gosreestr.kz веб-порталында өтінім береді. ҚР АШМ 2015 жылғы 19 наурыздағы №18-04/245 бұйрығымен бекітілген аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін бекіту жөніндегі конкурсты өткізу қағидаларының 23-тармағына сәйкес конкурсқа қатысу үшін веб-порталда алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сәйкестендіру нөмірі, тегі, аты және әкесінің аты (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес-сәйкестендіру нөмірі, толық атауы, бірінші басшының тегі, аты және әкесінің аты (бар болса); 3) кепілдік жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (пошталық мекен-жайы, телефон, факс, e-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы өтінімді тіркегенге дейін веб-порталға енгізілген деректерді өзгертеді.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 27 ақпандағы №18-04/148 бұйрығымен бекітілген балық аулау қағидасының 20-тармағына сәйкес, балық шаруашылығы су айдындарының және (немесе) учаскелерінің резервтік қорында әуесқойлық (спорттық) балық аулау бір балықшыға бір шыққанда бес килограммға дейін ақысыз қандай да бір рұқсатсыз жүзеге асырылады.Балық шаруашылығы су айдындарының және (немесе) учаскелерінің резервтік қорында әуесқойлық (спорттық) балық аулау бір балықшыға бір шыққанда бес килограммнан астам ақылы түрде жергілікті атқарушы органдарымен берілген рұқсат бойынша жүзеге асырылады. Қағиданың 21-тармағына сәйкес Бекітіліп берілген балық шаруашылығы су айдындарында және (немесе) учаскелерінде әуесқойлық (спорттық) балық аулау жеке адамдарға жануарлар дүниесін пайдаланушымен берілген жолдамасына сәйкес олардың ауызша және жазбаша өтініштері бойынша жүзеге асырылады.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2017 жылғы 15 тамыздағы №377 бұйрығымен бекітілген аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерiн қайта бекiтiп беру жөнiндегі Қағиданың 30-тармағына сәйкес, балық шаруашылығы су айдынын және (немесе) учаскесін өздеріне қайта бекітіп беруге ниет білдірген жеке немесе заңды тұлғалар бекіту мерзімінің аяқталу күніне дейін 60 күнтізбелік күннен кешіктірмей балық шаруашылығы су айдыны және (немесе) учаскесі аумағында орналасқан аумақтық бөлімшеге өтінім береді.