Мен онлайн қызметті пайдаланып, құмар ойындар мен бәс тігуден өзімді шектедім. Бұл ретте букмекерлік кеңсе маған бәс тігуге рұқсат берді және ставканы онлайн қабылдады. Заңнамада бәс тігуге жібергені үшін жауапкершілік қарастырылған ба?

«Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабының 13-тармағына сәйкес ойын бизнесін ұйымдастырушылар Қазақстан Республикасының Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңнамасында белгіленген талаптарды сақтауға міндетті. «Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ойын бизнесін ұйымдастырушылар, оның ішінде букмекерлік кеңселер қаржы мониторингі субъектілеріне жатады. Осы Заңның 5-бабына сәйкес қаржы мониторингі субъектілері өз клиенттерін (олардың өкілдерін) және бенефициарлық меншік иелерін тиісті тексеру жөнінде шаралар қабылдауы тиіс. Қаржы мониторингі субъектілері клиенттерді (олардың өкілдерін) және бенефициарлық меншік иелерін: 1) клиентпен іскерлік қатынастар орнатылған; 2) қаржылық мониторингке жататын ақшамен және (немесе) өзге мүлікпен операцияларды, оның ішінде күдікті операцияларды жүзеге асырған жағдайларда тиісті тексеруді жүзеге асырады. Осыған байланысты, букмекерлік кеңсенің өз клиенттерінің жеке басын сәйкестендіру жөніндегі әрекеттері Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңнаманың талаптарымен негізделген.

«Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 15-бабының 2- тармағына сәйкес Ойын мекемесі, букмекерлік кеңсе немесе тотализатор жұмысы, мөлшерлемелер қабылдау және өткізілетін құмар ойындар және (немесе) бәс тігу қағидаларын ойын бизнесін ұйымдастырушы ойын мекемесінде, букмекерлік кеңсенің және (немесе) тотализатордың кассасында көрінетін жерге, сондай-ақ ойын бизнесін ұйымдастырушының интернет-ресурсында (ол болған кезде) орналастырады. Мәселен, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 913-бабының 1-тармағына сәйкес мемлекет немесе уәкілетті мемлекеттік органнан тәуекелге негізделген тотализаторлар мен басқа да ойындарды өткізуге лицензия алған адам арасындағы қатынастар, ал лотереялар үшін – лотерея операторы мен осындай ойындарға қатысушы арасындағы қатынастар шартқа негізделген. Осылайша, қолданыстағы заңнаманың жоғарыда келтірілген нормаларынан көрініп тұрғандай, сіз бен букмекерлік кеңсе арасында туындаған өзара қатынастар азаматтық-құқықтық қатынастарға жатады және Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен реттеледі. Бұл ретте, Қазақстан Республикасының Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамасында көзделген оның құқықтары мен заңды мүдделерін бұзу салдарынан тұтынушыға келтірілген моральдық зиянды өтеу жолымен азаматтық құқықтарды қорғауды тұтыну дауларын сотқа дейінгі реттеу субъектілері жүзеге асыра алады. Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 9-бабына сәйкес құқықты бұзатын немесе оны бұзу, залалдарды өндіріп алу, моральдық зиянды өтеу қаупін туғызатын әрекеттердің жолын кесу жолымен азаматтық құқықтарды қорғау сот тәртібімен жүзеге асырылады. Осыған байланысты, букмекерлік кеңсе тарапынан қандай да бір уағдаластықтар орындалмаған, сондай-ақ Сотқа дейінгі реттеу шеңберінде тараптардың келісіміне қол жеткізілмеген жағдайда, сіз азаматтық құқықтар мен заңды мүдделерді қорғау үшін сотқа жүгінуге құқылысыз.

Ойын бизнесі саласындағы қызметті жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастар «Ойын бизнесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен реттеледі. «Ойын бизнесі туралы» Заңның 6-бабы 2-тармағының 1) және 2) тармақшаларына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында тиісті лицензиясы бар казино, ойын автоматтары залдары, букмекерлік кеңселер мен тотализаторлардың қызметін қоспағанда, ойын бизнесі саласындағы қызметті, оның ішінде электрондық казино және интернет-казино қызметін жүзеге асыруға тыйым салынады. Туризм индустриясы комитеті уәкілетті органдармен (Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы, Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі, Мәдениет және ақпарат министрлігі және Қазақстан Республикасының Қаржы мониторингі жөніндегі агенттігі) бірлесіп, құқыққа қайшы контенті бар интернет-ресурстарды анықтау мәніне интернет-кеңістіктің тұрақты мониторингін жүргізеді. Мұндай интернет-ресурстар анықталған кезде олар бойынша мәліметтерді туризм индустриясы комитеті Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қызметкерлерімен құқықтық бағалау жүргізу үшін және одан әрі Қазақстан Республикасының аумағында оларға қол жеткізуді шектеу жөнінде шаралар қабылдау үшін «Кибернадзор» ақпараттық жүйесіне енгізеді. Сонымен қатар, 2023 жылдың қараша айынан бастап Telegram мессенджерінде чат-боттар іске қосылды (https://t.me/stop_online_casino_bot) және Whatsapp (+7 707 9071507), олар арқылы жауапты азаматтар күдікті сайттарға және онлайн-казино, заңсыз букмекерлік кеңселер, заңсыз лотерея және заңсыз ұтыс ойындарының өзге де түрлері белгілері бар әлеуметтік желілердің беттеріне сілтемелерді жедел жібере алады және олардың интернет-кеңістікте өткізілетін жарнамалары, сондай-ақ тиісті лицензияларсыз және жергілікті атқарушы органдар айқындайтын аумақтардан тыс жерлерде заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру туралы ақпаратты жедел тәртіппен жібере алады. Жоғарыда көрсетілген чат-боттарға жіберілген ақпаратты Туризм индустриясы комитеті өзге уәкілетті мемлекеттік органдармен бірлесіп қарайтын болады және заңсыздық фактілері анықталған кезде желілік ресурстың тиісті мазмұны «Кибернадзор» АЖ-ға бұғаттау үшін жүктелетін болады.

ҚР «Ойын бизнесі туралы» Заңының 9-бабына сәйкес: Ойын бизнесі саласындағы қызметті лицензиялау осы Заңға және Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады. Құмар ойындар саласындағы қызмет өтінім берушіге әрбір ойын мекемесіне он жыл мерзімге берілетін лицензия негізінде жүзеге асырылады. Бәс тігу саласындағы қызмет өтінім берушіге букмекерлік кеңсе не тотализатор қызметіне он жыл мерзімге берілетін лицензия негізінде жүзеге асырылады. Лицензиялық алымның, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысуға лицензияларды пайдаланғаны үшін төлемақының мөлшері, оларды есептеу және төлеу тәртібі "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) айқындалады. Лицензиялар туралы деректер лицензиардың электрондық тізіліміне енгізіледі. Мемлекеттік қызмет көрсету тәртібі «Ойын бизнесі саласында мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2020 жылғы 8 шілдедегі № 195 бұйрығымен бекітілген.

«Ойын бизнесі туралы» ҚР Заңының 15-1-бабының 5-тармағына сәйкес уәкілетті орган құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуын өзін-өзі шектеу мерзімі аяқталған күннен кейін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуы шектелген адамдар тізіміне енгізілген адамдарды тізімнен алып тастайды. Осылайша, ойын бизнесі мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасында қолданылатын нормаларды сөзбе-сөз ұғындырудың тура мағынасына сәйкес түсіндіру кезінде жоғарыда айтылған анықтамалар мен ұғымдардың мағынасын басшылыққа ала отырып, уәкілетті орган жеке тұлғаны шектеу мерзімі аяқталғаннан кейін ғана өзін-өзі шектегендер тізімінен алып тастай алады, тиісінше жеке тұлға берген өтінішті қайтарып алуға немесе кері қайтарып алуға болмайды. Сонымен қатар, осы баптың 2-тармағына сәйкес құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуы шектелген адамдар тізіміне енгізілген адамды уәкілетті орган азаматтың әрекет қабілетін шектеудің күшін жою туралы заңды күшіне енген сот шешімі негізінде тізімнен алып тастайды.

«Ойын бизнесі туралы» ҚР Заңының 15-1-бабының 1-тармағына сәйкес жиырма бір жасқа толған Қазақстан Республикасының азаматы өзін құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға шектелген адамдардың тізіміне енгізу туралы уәкілетті органға өтініш беру арқылы, өзін алты айдан он жылға дейінгі мерзімге құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуға шектей алады. Өтініште тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе), жеке басын куәландыратын құжаттың деректері, құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуын шектеу мерзімі, жеке немесе электрондық-цифрлық қолтаңба қамтылуға тиіс. Берілген өтініш қайтарылуға немесе кері қайтарып алуға жатпайды. Сондай-ақ, жақын туыстары, отбасы мүшелері азаматтың әрекет қабілетін шектеу туралы заңды күшіне енген сот шешімі негізінде уәкілетті органға мұндай адамды құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуы шектелген адамдар тізіміне енгізу туралы өтінішпен жүгінуге құқылы. Құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуы шектелген адамдар тізіміне енгізу туралы өтініш беру, сондай-ақ тізімді жүргізу тәртібін уәкілетті орган айқындайды. Сонымен қатар, «Ойын бизнесі туралы» ҚР Заңының 15-1-бабының 4-тармағына сәйкес Құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуын шектеу мерзімі өткенге дейін Қазақстан Республикасының азаматы шектеуді жаңа мерзімге ұзарту туралы өтініш бере алады.

«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Қазақстан Республикасында турагенттік қызметі хабарлама жасау тәртібімен жүзеге асырылады. Турагенттік қызметті жүзеге асыруды бастау үшін өтініш беруші портал арқылы қызметтің басталғаны туралы хабарлама жіберуі қажет, elicense.kz → электрондық-цифрлық қолтаңба бойынша тіркелу → порталға кіру → келесі қойындылар бойынша өту: мәдениет → хабарлама тәртібі → турагенттік қызметтің басталғаны немесе тоқтатылғаны туралы хабарлама → қызметке онлайн тапсырыс беру → қажетті деректерді толтыру → электрондық-цифрлық қолтаңбамен қол қою керек. «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» ҚР Заңының 47-бабына сәйкес тізілімнен үзінді-көшірме алу үшін өтініш беруші Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитетіне жүгінеді және өтініш берген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде өтініш берушіге өтініш беруші жіберген хабарлама туралы мемлекеттік электрондық тізілімнен үзінді көшірме беріледі. Сонымен бірге, «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 46-бабының 7-тармағына сәйкес, жеке тұлғаның заңды мекенжайы, заңды тұлғаның орналасқан жері, хабарламада көрсетілген қызметті немесе әрекеттерді жүзеге асыру мекенжайы, сондай-ақ, олар туралы ақпарат хабарламада толтыру үшін міндетті болып табылатын тіркеу деректері өзгерген жағдайда, өтініш беруші өзгеріс болған күннен бастап он жұмыс күні ішінде осы бапта белгіленген тәртіппен көрсетілген өзгерістер туралы хабарлама жіберуге міндетті. Осылайша, болашақта Сіз ұсынған ақпаратты өзгерткен кезде немесе қызметті тоқтатқан кезде Сізге тиісті хабарлама жіберу керек.

Олимпиадалық спорт резервін дайындау үшін республика аумағында 6 мыңнан астам баланы қамтитын 14 облыстық және 5 республикалық мамандандырылған олимпиадалық резерв мектеп-интернат-колледждері жұмыс істейді. Министрліктің Спорт және дене шынықтыру істері комитетінің ведомствосында Астана, Алматы және Риддер қалаларында олимпиадалық резерв колледждерінің 5 республикалық мамандандырылған мектеп-интернаты (бұдан әрі – спорт интернаттары) бар. Спорт интернаттары спортшыларды білім берудің екі түрі бойынша даярлайды: мектеп, техникалық және кәсіптік білім беру. Сонымен қатар 2024 жылдың қорытындысы бойынша елімізде мүгедектігі бар 732 мың адам (ел халқының 3,6%-ы) бар, оның ішінде мүгедектігі бар адамдардың жалпы санының 330 135 немесе 45%-ы дене шынықтырумен және спортпен шұғылдануға қарсы көрсетілімдері жоқ адамдар. 2024 жылдың қорытындысы бойынша дене шынықтыру және спортпен жүйелі түрде айналысатын мүмкіндігі шектеулі адамдардың санының өсімі байқалады — 61 034 адам немесе 18,5%. (2020 жылы — 38 352 адам немесе 12,2%, 2021 жылы — 48 565 адам немесе 12,7%, 2022 жылы — 51 325 адам немесе 16%, 2023 жылы — 56 822 адам немесе 17%). Бұл көрсеткіштер дене шынықтыру және спортпен айналысуға медициналық қарсы көрсетілімі жоқ жалпы мүмкіндігі шектеулі адамдар санынан алынған. Дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын мүмкіндігі шектеулі жандар санының өсуі мүмкіндігі шектеулі жандар арасында спорт жөніндегі қоғамдық бірлестіктермен бірлесіп қалалар мен аудандардың дене шынықтыру және спорт бөлімдерінің жұмысының, сондай-ақ мүгедектер арасында спорт түрлері бойынша секциялардың ашылуының арқасында мүмкін болды. 2024 жылдың қорытындысы бойынша дене шынықтырумен және спортпен жүйелі түрде айналысатын дене мүмкіндіктері шектеулі адамдардың саны 2023 жылмен салыстырғанда 4 212 адамға өсті. Бүгінде республикада 16 спорт клубы, Алматы облысында 1 спортты дамыту дирекциясы және дене мүмкіндіктері шектеулі адамдарға арналған 2 спорт мектебі (Алматы, Абай, Түркістан, Жамбыл, БҚО, Маңғыстау, СҚО, Павлодар, ШҚО, Ақмола, Қостанай, Ақтөбе, Атырау, Жетісу облыстарындағы спорт клубтары, Қызылорда облыстары мен Астана қаласы; спорт мектептері: Шымкент қаласы және Қарағанды облысы) бар. Мұнда 800-ге жуық жаттықтырушының басшылығымен 7532 спортшы жаттығады.