Қазақстан Республикасында бюст (ескерткіш) орнату мәселесі тарихи-мәдени мұраны қорғау және монументтік өнер объектілерін орналастыру қағидаларына сәйкес реттеледі. Бұл бастама еркін түрде көтеріле алады, алайда шешім қабылдау белгілі бір рәсімдік тәртіп арқылы жүзеге асырылады.
1. Бастаманы кім көтере алады?
Бюст орнату бастамасын:
жеке тұлғалар (азаматтар, бастамашыл топтар);
қоғамдық бірлестіктер, ардагерлер ұйымдары;
ғылыми, білім беру және мәдени ұйымдар;
шығармашылық одақтар;
жергілікті атқарушы органдар (ауылдық округ, аудан, қала әкімдігі)
көтере алады.
2. Қай орган қарайды?
Бастама ең алдымен тиісті аудан/қала әкімдігіне ұсынылады. Құжаттар жергілікті атқарушы орган арқылы қаралады.
Монументтік өнер объектілерін орнату мәселесі арнайы комиссияда талқыланады. Комиссия құрамына тарихшылар, сәулетшілер, мәдениет саласының мамандары және мемлекеттік органдар өкілдері кіреді.
Егер тұлға республикалық деңгейдегі маңызы бар қайраткер болса, мәселе Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігімен келісуді талап етуі мүмкін
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі
3. Қандай құжаттар ұсынылады?
Әдетте төмендегі құжаттар қажет:
ресми ұсыныс хат (негіздемемен);
тұлғаның өмірбаяны және тарихи еңбегі туралы ақпарат;
орнатылатын жердің ұсынылған схемасы;
қаржыландыру көзі туралы мәлімет (бюджеттен тыс немесе демеушілік);
эскиздік жоба (сәулеттік шешім);
қоғамдық қолдау туралы материалдар (болған жағдайда).
4. Қаржыландыру
Бюст:
жергілікті бюджет есебінен;
демеушілік қаражат есебінен;
қайырымдылық қаражат есебінен
орнатылуы мүмкін.
Мемлекеттік бюджет есебінен орнату үшін тиісті мәслихат шешімі қажет.
5. Қарау тәртібі
Ұсыныс әкімдікке беріледі.
Әкімдік жанындағы комиссия қарайды.
Тарихи-мәдени сараптама жүргізіледі.
Жер учаскесі мен қала құрылысы талаптары тексеріледі.
Қорытынды шешім қабылданады.
Оң шешім қабылданған жағдайда жобалау және орнату жұмыстары заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады.
6. Қандай жағдайда бас тартылуы мүмкін?
Тұлғаның тарихи рөлі жеткілікті негізделмесе;
Ұсынылған орын қала құрылысы талаптарына сәйкес келмесе;
Құжаттар толық ұсынылмаса;
Қоғамдық пікір ескерілмесе.
Жағдай:
Ауыл тұрғындары белгілі қоғам қайраткерінің еңбегін ұлықтағысы келеді.
Мысал:
Ауыл тұрғындары мен жергілікті қоғамдық бірлестік өз өңірінен шыққан танымал тұлғаның құрметіне бюст орнату туралы бастама көтереді. Олар ұсыныс дайындап, оны аудан әкімдігіне жолдайды. Әкімдік бұл ұсынысты қарастырып, тиісті комиссияға енгізеді. Қорытынды оң болған жағдайда бюст орнату мәселесі шешім табады.
Нәтиже:
Бастама қоғамдық қолдау тауып, заң талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
